Księga Powtórzonego Prawa 12:5 – znaczenie i zastosowanie

O ile pamiętam, żadne inne polecenie w prawie Mojżeszowym nie jest powtarzane tak często jak to. Cały Izrael miał obowiązek przynosić swoje ofiary do jednego ołtarza, ustawionego na dziedzińcu przybytku, i tam wykonywać wszystkie zewnętrzne obrzędy kultu. Nie dotyczyło to obowiązków moralnych: w tych sprawach ludzie mogli modlić się wszędzie, tak jak czynili to w synagogach.

To polecenie powraca raz za razem, niemal tak, jakbyśmy powtarzali lekcję dzieciom. Pismo Święte nie powtarza jednak niczego bez potrzeby. Ten nakaz podkreślano z trzech powodów. Po pierwsze, lud skłaniał się ku bałwochwalstwu i fałszywemu kultowi, a na jego drodze miało pojawić się wiele pokus. Po drugie, przestrzeganie tej zasady pomagało chronić kult przed zepsutymi zwyczajami, a także zachowywać jedność i braterską miłość, bo wszyscy spotykali się w jednym miejscu i trwali w jednym sposobie oddawania czci oraz w jednym duchu. Po trzecie, nakaz ten miał głębokie znaczenie. Trwając przy jednym miejscu, Izraelici dawali wyraz wierze w dwie wielkie prawdy podsumowane w (Pierwszym Liście do Tymoteusza 2:5): jest jeden Bóg i jeden Pośrednik, który łączy Boga z człowiekiem. Nakaz ten nie tylko podtrzymywał prawdę o jedyności Boga, lecz także, choć niewyraźnie, wskazywał jedyną drogę zbliżenia się do Boga przez Mesjasza.

Ujmijmy więc ten długi nakaz w kilku głównych punktach. Po pierwsze, Bóg obiecuje, że gdy Izraelici osiedlą się w Kanaanie, odpoczną od wrogów i będą żyć bezpiecznie, wybierze określone miejsce. Będzie ono ośrodkiem ich jedności i tam będą mieli przynosić wszystkie swoje ofiary (Księga Powtórzonego Prawa 12:10, Księga Powtórzonego Prawa 12:11). Skoro mieli być związani z jednym miejscem, nie powinni pozostawać w niepewności, które to miejsce. Gdyby Chrystus zamierzał ustanowić w czasach Ewangelii jeden ośrodek władzy, jak twierdzi Rzym, nie pozostawiono by nas w takiej niewiedzy na jego temat.

Bóg nie pozwolił im samym wybrać tego miejsca, bo plemiona mogłyby się o nie pokłócić. Każde mogłoby próbować zapewnić sobie z tego tytułu własne korzyści. Zamiast tego Bóg zachował wybór dla siebie, podobnie jak sam ustanawia Odkupiciela i wprowadza święty kult. Nie wskazał tego miejsca od razu, tak jak uczynił w przypadku góry Garizim i góry Ebal, gdzie miały być ogłoszone błogosławieństwa i przekleństwa (Księga Powtórzonego Prawa 11:29). Odłożył tę decyzję, aby po odejściu Mojżesza lud nadal oczekiwał dalszych wskazówek z nieba.

Miejsce, które Bóg miał wybrać, nazywa się miejscem, gdzie miał umieścić swoje imię. Oznacza to miejsce, które uzna za własne, gdzie będzie mieszkać Jego chwała, gdzie ukaże się swojemu ludowi i da się poznać, tak jak człowieka rozpoznaje się po imieniu. Było to również miejsce, gdzie przyjmował modlitwy i uwielbienie. W tym sensie miało być Jego mieszkaniem, królewskim dworem w Izraelu, gdzie mogli Go odnaleźć wszyscy, którzy szukali Go z czcią. Arka była znakiem Bożej obecności, a gdziekolwiek ją umieszczono, tam Bóg umieszczał swoje imię. W arce znajdowały się tablice Prawa, co przypomina nam, że nikt nie powinien oczekiwać Bożych błogosławieństw, jeśli nie chce przyjąć Bożego Prawa. Pierwszym miejscem, które Bóg wybrał dla arki, było Szilo. Gdy przez grzech Szilo utraciło swoją chwałę, arkę przeniesiono później do Kiriat-Jearim i w inne miejsca. W końcu, za czasów Dawida, umieszczono ją na stałe w Jerozolimie, a Bóg jeszcze wyraźniej przemówił o świątyni Salomona: „Wybrałem to miejsce na dom składania ofiar” (Druga Księga Kronik 7:12). Porównaj (Druga Księga Kronik 6:5).

W czasach Ewangelii nie mamy świątyni, która uświęcałaby złoto, ani ołtarza, który uświęcałby dar. Uświęca je tylko Chrystus. Jeśli chodzi o miejsca kultu, prorocy zapowiedzieli, że duchowe kadzidło będzie składane w każdym miejscu (Księga Malachiasza 1:11). Nasz Zbawiciel powiedział zaś, że prawdziwi czciciele są przyjmowani, gdy oddają Bogu cześć w duchu i prawdzie, bez przywiązania do tej góry ani do Jerozolimy (Ewangelia Jana 4:23).

Po drugie, Izraelici mieli przynosić wszystkie ofiary całopalne i inne ofiary do miejsca, które wybierze Bóg (Księga Powtórzonego Prawa 12:6, Księga Powtórzonego Prawa 12:11). „Tam przyniesiecie wszystko, co wam nakazuję” (Księga Powtórzonego Prawa 12:6). „Tam złożycie wasze ofiary całopalne” (Księga Powtórzonego Prawa 12:14). „Mięso i krew mają być złożone na ołtarzu Pana, waszego Boga” (Księga Powtórzonego Prawa 12:27). Nawet w przypadku ofiar biesiadnych, tutaj nazywanych ofiarami, lud mógł spożywać mięso, ale krew nadal należało wylać na ołtarzu.

Miało ich to uczyć, że Bóg nie cenił ofiar samych w sobie ani ze względu na jakąś wartość zwierząt. Nie podobały Mu się wyłącznie dlatego, że stanowiły naturalny wyraz czci. Ich wartość wynikała jedynie z ołtarza, na którym je składano, bo ołtarz wskazywał na Chrystusa. Jednocześnie modlitwy i uwielbienie, jeszcze bardziej potrzebne i cenne, miały być składane każdego dnia, wszędzie tam, gdzie mieszkali ludzie Boga. Wierny Izraelita mógł nadal oddawać Bogu cześć, trwać z Nim w więzi i doświadczać Jego miłosierdzia, nawet jeśli przez wiele miesięcy nie przynosił ofiary do ołtarza. Wszystko to wskazuje również na obowiązek chrześcijan, którzy mają składać Bogu duchowe ofiary w imieniu Jezusa Chrystusa, oczekując przyjęcia jedynie dzięki Jego pośrednictwu, czyli wstawienniczej służbie między Bogiem a nami (Pierwszy List Piotra 2:5).

Po trzecie, Izraelici mieli zasiadać przed Panem do świątecznej uczty z tego, co poświęcili Bogu, i czynić to z radością. Nie mieli przynosić do ołtarza tylko ofiar składanych Bogu, lecz także wszystko, co mieli spożywać i pić na Jego cześć, jako znak wspólnoty z Nim (Księga Powtórzonego Prawa 12:6). Należały do tego dziesięciny, ofiary podnoszone, czyli pierwociny unoszone w górę podczas składania ofiary, śluby, dobrowolne dary i pierworodne zwierzęta. Wszystkie te rzeczy miały służyć celom religijnym, samym Izraelitom albo kapłanom i Lewitom. Należało je przynosić do wybranego przez Boga miejsca, tak jak dochody królestwa gromadzi się w skarbcu.

Mieli usłyszeć: „Tam będziecie jedli przed Panem i radowali się wszystkim, co podejmiecie” (Księga Powtórzonego Prawa 12:7). Ponownie czytamy: „Będziecie się radować przed Panem: ty, twoi synowie i twoje córki” (Księga Powtórzonego Prawa 12:12). Uczymy się stąd, że służba Bogu i to, co czynimy dla Jego chwały, przynoszą nam pożytek, jeśli sami tego nie zepsujemy. Ci, którzy składają Bogu ofiary, są zaproszeni, by jeść przed Nim i radować się przy Jego stole. On zasiada z nami do stołu, a my z Nim (Apokalipsa św. Jana 3:20).

Oddając cześć Bogu, umacniamy również siebie. Dzięki Jego łasce wzrastamy w poznaniu i wierze, rozbudzają się w nas święte pragnienia, a dobre nawyki i mocne postanowienia nabierają siły. W ten sposób dusza otrzymuje pokarm i pokrzepienie.

Służbę Bogu mieli pełnić z radosnym sercem i pogodą ducha. „Będziecie jeść i radować się” (Księga Powtórzonego Prawa 12:7), a podobne słowa powracają w wersetach 12 i 18. Stojąc przed Panem, mieli się radować, bo wolą Boga jest, abyśmy służyli Mu z radością. Nic bardziej Go nie obrażało niż ci, którzy zalewali Jego ołtarz łzami (Księga Malachiasza 2:13). Widzimy, jak dobrego mamy Pana: uczynił naszym obowiązkiem śpiewanie podczas pracy. Radość przed Bogiem mieli dzielić także dzieci i słudzy, aby religia była dla nich rozkoszą, a nie ciężarem.

Radość mieli też przenosić do codziennego życia. Mieli radować się wszystkim, czego się podejmowali, i przenosić część pociechy płynącej z kultu do zwyczajnych obowiązków (Księga Powtórzonego Prawa 12:7). Gdy dusza zostaje w ten sposób umocniona, wszystko można czynić z ochotnym sercem. Ta święta radość w Bogu i Jego dobroci, radość, do której jesteśmy wzywani zawsze, najlepiej chroni przed pustymi przyjemnościami świata. Przynosi także ulgę w smutkach tego świata.

Izraelici mieli również okazywać życzliwość Lewitom, mężczyznom wyznaczonym do służby religijnej i nauczania. Jeśli sami ucztowali z radością, Lewici mieli ucztować i radować się razem z nimi (Księga Powtórzonego Prawa 12:12, 18). Otrzymali ostrzeżenie: „Uważaj, abyś przez całe życie nie opuścił Lewity” (Księga Powtórzonego Prawa 12:19). Niektórzy Lewici służyli przy ołtarzu jako pomocnicy kapłanów i nie wolno było ich zaniedbywać. Wydaje się jednak, że nakaz ten dotyczy szczególnie Lewitów mieszkających pośród ludu, nauczających Prawa Bożego i pomagających w oddawaniu czci Bogu. Obecność Lewitów w ich miastach była wielkim dobrodziejstwem: można było pytać ich o Prawo Boże, a podczas uczt pomagali strzec się przed nadużyciami. Lud Boży ma obowiązek okazywać życzliwość tym, którzy mu służą, dobrze nauczają i dają dobry przykład.

Powód jest oczywisty: Lewita nie miał pośród nich własnego dziedzictwa, więc nie mógł się wzbogacić dzięki uprawie ziemi ani handlowi. Miał zatem korzystać z dobrobytu ludu. Izraelici mieli przekazywać Lewitom dziesięciny i ofiary przyznane im przez Prawo, bo stanowiły ich utrzymanie. Ta sama zasada obowiązuje także dziś: osoby służące ludowi Bożemu nie powinny pozostawać bez wsparcia.

W swoich domach, gdziekolwiek mieszkali, mogli jeść zwykłe mięso, ale nie mięso ze zwierząt składanych w ofierze. Nie wolno było spożywać w domu niczego, co zostało poświęcone Bogu (Księga Powtórzonego Prawa 12:13, 17). Zwierzęta, których nie przeznaczono na ofiarę, mogli natomiast zabijać i jeść według własnego uznania (Księga Powtórzonego Prawa 12:15, 20–22). Na pustyni, jak się wydaje, nie jedli mięsa ze zwierząt ofiarnych, jeśli nie przyprowadzono ich do wejścia do Namiotu Spotkania, by część złożyć Bogu w ofierze pojednania (Księga Kapłańska 17:3–4). Gdy jednak osiedlili się w Kanaanie, gdzie wielu mieszkało daleko od Namiotu Spotkania, mogli zabijać zwierzęta ze swoich stad i spożywać ich mięso na własny użytek, bez przynoszenia części na ołtarz.

To przyzwolenie zostało powtórzone z naciskiem, aby szatan nie wykorzystał prawa przeciwko nim. Nie powinien podsuwać im, jak niegdyś Ewie, myśli, że Bóg skąpi im dobrych rzeczy i czegoś im odmawia. Powiedziano im jasno, że mogą jeść to, na co mają ochotę. Naturalny i uporządkowany apetyt można zaspokajać, zachowując umiar i panowanie nad sobą. Nie mieli czynić bożka z jedzenia ani martwić się, jeśli ich pragnienia były ograniczone.

Nawet nieczyści, którzy nie mogli spożywać rzeczy poświęconych, mogli jeść takie samo mięso, jeśli było ono zwykłym pokarmem. Rozróżnienie między czystymi a nieczystymi miało charakter sakralny i służyło ochronie świętości posiłków ofiarnych. Nie należało przenosić tego rozróżnienia na codzienne posiłki.

To przyzwolenie miało dwa ograniczenia. Po pierwsze, mieli jeść stosownie do błogosławieństwa, jakiego udzielił im Bóg (Księga Powtórzonego Prawa 12:15). Życie w granicach swoich możliwości i niewydawanie więcej, niż się ma, jest nie tylko rozsądne, ale i słuszne. Niewłaściwe jest zatrzymywanie pieniędzy, które powinny zostać wydane, a jeszcze gorsze — wydawanie pieniędzy, których się nie ma, bo należą do kogoś innego, a więc ich przywłaszczenie jest kradzieżą. Łatwiej uzupełnić środki, które należało wydać, niż odzyskać pieniądze bezprawnie wydane na żonę, dzieci czy wierzycieli. Mądrość musi znaleźć złoty środek, a czujność i stanowczość pomóc przy nim wytrwać.

Po drugie, nie wolno im było jeść krwi (Księga Powtórzonego Prawa 12:16, 23–25). Mieli szczególnie pilnować, by jej nie spożywać. Jeśli nie mogli zanieść krwi na ołtarz i wylać jej przed Panem, bo tam było jej miejsce, mieli wylać ją na ziemię. Krew oznaczała życie, dlatego należała do Boga, który daje życie. Wskazywała też na zadośćuczynienie, ponieważ z powodu grzechu życie zostaje oddane Bogu. Biskup Patrick uważa, że jednym z powodów tak surowego zakazu było odcięcie Izraela od przesądów dawnych czcicieli bożków. Wierzyli oni, że demony upodobały sobie krew ofiar, a jej spożywanie zapewniało z nimi wspólnotę.

Nie wolno im było też trwać ani we własnych złych nawykach wyniesionych z pustyni, ani w niegodziwych zwyczajach ludów Kanaanu. Mieli porzucić niewłaściwe praktyki, które pojawiły się na pustyni i były tolerowane z powodu ich nieustannej wędrówki (Księga Powtórzonego Prawa 12:8–9). Nie mieli postępować tak jak dotąd. Mojżesz był bardzo dobrym przywódcą i można by sądzić, że trudno o lepsze warunki do zachowania porządku niż te, w których Izraelici obozowali blisko siebie pod jego opieką. A jednak wiele rzeczy było nie tak i wkradło się wśród nich sporo nieporządku.

Nie powinniśmy oczekiwać, że jakakolwiek społeczność będzie całkowicie czysta i uporządkowana, dopóki nie dotrzemy do niebiańskiego Kanaanu.

Izraelici składali ofiary, wspólnie oddawali cześć Bogu, rozstrzygali sprawy sądowe i sprawowali władzę cywilną. Ukamienowanie człowieka, który zbierał drewno w dzień szabatu, pokazuje, jak ściśle przestrzegano najpoważniejszych przepisów prawa. Ponieważ jednak wędrowali z miejsca na miejsce i nigdy nie wiedzieli, gdzie będą następnego dnia, pojawiały się dwa problemy.

Po pierwsze, nie mogli z całą starannością wymaganą przez prawo obchodzić uroczystych świąt ani przestrzegać obrzędów oczyszczenia. Po drugie, ludziom skłonnym do czynienia zła łatwiej było je ukrywać, ponieważ częste przeprowadzki przerywały pracę wymiaru sprawiedliwości. Mojżesz mówi jednak, że po przybyciu do Kanaanu nie mają już postępować tak jak dotąd. W okresie niestabilności ludu Bożego pewne rzeczy mogą być przez jakiś czas dopuszczone, choć później nie będą już dozwolone.

Dopóki trwa konieczność, trzeba uwzględniać sytuacje, które z niej wynikają. Nie wolno jednak przenosić do Kanaanu tego, co należało do życia na pustyni. Podczas budowy domu wokół może leżeć dużo ziemi i gruzu, ale po zakończeniu prac trzeba wszystko uprzątnąć. Mojżesz miał wkrótce umrzeć i oddać przywództwo. Pociechą mogła być dla niego świadomość, że pod rządami następnego przywódcy Izraelici będą postępować lepiej niż za jego czasów.

Nie wolno im było także oddawać czci Panu przy użyciu obrzędów i zwyczajów, którymi ludy Kanaanu czciły swoich bogów (Księga Powtórzonego Prawa 12:29–32). Nie powinni nawet wypytywać o formy bałwochwalczego kultu. Jaki pożytek mogłaby przynieść znajomość głębokich tajemnic szatana? (Apokalipsa św. Jana 2:24). Lepiej trzymać się z dala od tego, co może skazić złem.

Nie wolno im było naśladować zwyczajów czcicieli bożków z trzech powodów. Po pierwsze, byłoby niemądre brać za wzór ludzi, których Bóg przed nimi podbił, wziął w niewolę i zgładził. Służba ich bogom nie przyniosła Kananejczykom powodzenia, które mogłoby skłonić Izraelitów do naśladowania ich. Człowiek bardzo się łudzi, jeśli idzie drogą grzeszników, choć widzi, jaki jest jej koniec.

Po drugie, niektóre z tych zwyczajów były okrutne i nieludzkie. Sprzeciwiały się nie tylko światłu i prawu natury, ale nawet naturalnym więziom rodzinnym. Przykładem było palenie w ogniu synów i córek na cześć bogów (Księga Powtórzonego Prawa 12:31). Samo wspomnienie o takim obrzędzie wystarczy, by uznać go za odrażający i napełnić się grozą.

Po trzecie, te bałwochwalcze zwyczaje budziły wstręt Pana. Gdyby Izraelici włączyli je do oddawania Mu czci, nawet kult mający Go uczcić stałby się czymś odrażającym i obraźliwym. Straszne jest, gdy sama ofiara staje się obrzydliwością (Księga Przysłów 15:8). Mojżesz kończy, powtarzając ostrzeżenie, które już wcześniej przekazał w sprawie słowa Bożego (Księga Powtórzonego Prawa 4:2). Nie wolno dodawać do niego własnych pomysłów, jakby miały uczynić Boże przykazania bardziej znaczącymi czy podniosłymi, ani niczego z niego ujmować, jakby można było je uprościć lub pominąć to, co wydaje się niepotrzebne. Mają czynić wszystko, co Bóg nakazał, i tylko to, co nakazał.

Możemy mieć nadzieję na Boże uznanie dla oddawanej Mu czci tylko wtedy, gdy postępujemy zgodnie z Jego wskazaniami. Bóg chce, by Jego dzieło wykonywano zgodnie z Jego wolą.