Księga Daniela 11:5 – znaczenie i zastosowanie

Proroctwo zapowiada tu powstanie i potęgę dwóch wielkich królestw, które wyłoniły się z pozostałości imperium podbojów Aleksandra Wielkiego (Księga Daniela 11:5).

Pierwszym z nich jest Egipt, który zyskał znaczenie za panowania Ptolemeusza Lagosa, jednego z wodzów Aleksandra. Jego potomków nazywano później Lagidami. Ptolemeusz został nazwany królem południa, czyli Egiptu. To określenie pojawia się ponownie w Księdze Daniela 11:8, Księdze Daniela 11:42 i Księdze Daniela 11:43. Ziemie, które początkowo znalazły się pod władzą Ptolemeusza, obejmowały Egipt, Fenicję, Arabię, Libię, Etiopię i inne obszary. Drugim królestwem była Syria, założona przez Seleukosa Nikatora, czyli „Zwycięzcę”, również jednego z książąt Aleksandra. Seleukos stał się potężniejszy od pozostałych i władał większym terytorium niż którykolwiek inny następca Aleksandra. Mówiono, że podlegały mu aż siedemdziesiąt dwa królestwa.

Obie te potęgi zagrażały Judzie, a proroctwo skupia się szczególnie na jej losach. Niedługo po objęciu władzy w Egipcie Ptolemeusz najechał Judeę i zdobył Jerozolimę w szabat, udając, że przybywa z przyjazną wizytą. Seleukos również niepokoił Judeę.

Proroctwo mówi następnie o daremnej próbie połączenia tych dwóch królestw, podobnej do zmieszania żelaza z gliną w posągu Nabuchodonozora (Księga Daniela 11:6). „Po kilku latach”, czyli około siedemdziesięciu latach po śmierci Aleksandra, Lagidzi i Seleucydzi zawarli sojusz, ale nie w uczciwy sposób. Ptolemeusz Filadelf, król Egiptu, wydał swoją córkę Berenikę za Antiocha Teosa, króla Syrii, który miał już żonę o imieniu Laodike. Berenika miała udać się do króla północy, by przypieczętować porozumienie, lecz sojusz nie miał trwać długo. Nie zachowała władzy, a ani ona, ani jej dzieci nie miały pozostać w królestwie północy. Nie utrzymał się też ani jej ojciec Ptolemeusz, ani jej mąż Antioch, choć między nimi miał powstać ścisły sojusz. Berenika i ci, którzy jej towarzyszyli, zostali wydani wrogom.

To nieszczęśliwe małżeństwo, które miało połączyć korony południa i północy, przyniosło tylko więcej kłopotów. Antioch później rozwiódł się z Bereniką, przywrócił Laodike na swoje miejsce, a ta wkrótce go otruła. Następnie doprowadziła do zamordowania Bereniki i jej syna, a na tronie osadziła własnego syna z Antiocha. Nazywał się Seleukos Kallinikos.

Potem następuje wojna między tymi dwoma królestwami (Księga Daniela 11:7–8). Potomek z tej samej rodziny co Berenika miał zająć jej miejsce. Ptolemeusz Euergetes, syn i następca Ptolemeusza Filadelfa, miał wyruszyć z wojskiem przeciw Seleukosowi Kallinikosowi, królowi Syrii, by pomścić krzywdy siostry, i zwyciężyć. Miał zabrać do Egiptu wielkie bogactwa i wielu jeńców, a także przeżyć króla północy. Ptolemeusz panował przez czterdzieści sześć lat. Justyn twierdzi, że gdyby sprawy w jego własnym królestwie nie zmusiły go do powrotu, mógłby podczas tej wojny przejąć całą Syrię. Jednak, jak mówi Księga Daniela 11:9, musiał wrócić do swojego królestwa i kraju, by zaprowadzić tam pokój, i nie mógł już kontynuować wojny za granicą. Często bywa tak, że podstępny pokój kończy się krwawą wojną.

Potem następuje długie i pełne działań panowanie Antiocha Wielkiego, króla Syrii. Seleukos Kallinikos, król północy, który poniósł klęskę i zmarł w nieszczęśliwych okolicznościach, pozostawił dwóch synów: Seleukosa i Antiocha. To właśnie synowie króla północy mieli podjąć walkę i zgromadzić wielką armię, by odzyskać to, co utracił ich ojciec (Księga Daniela 11:10). Starszy z braci, Seleukos, był jednak słaby i nie potrafił dowodzić wojskiem. Jego przyjaciele otruli go, a jego panowanie trwało zaledwie dwa lata. Wtedy zastąpił go brat Antioch, który rządził przez trzydzieści siedem lat. Nazywano go Antiochem Wielkim. Anioł najpierw mówi więc o synach, lecz później skupia uwagę tylko na jednym z nich. Antioch miał zaledwie piętnaście lat, gdy rozpoczął panowanie, ale z pewnością miał wyruszyć, przetoczyć się przez kraj i w końcu odzyskać to, co utracił jego ojciec.

W tej wojnie król południa miał początkowo odnieść wielki sukces. Ptolemeusz Filopator, rozgniewany zniewagami, których dopuścił się Antioch Wielki, miał wyruszyć przeciw niemu do walki, choć poza tym był leniwym władcą. Miał poprowadzić do boju siedemdziesiąt tysięcy piechurów, pięć tysięcy jeźdźców i siedemdziesiąt trzy słonie. Wojsko Antiocha, liczące sześćdziesiąt dwa tysiące piechurów, sześć tysięcy jeźdźców i sto dwa słonie, miało zostać wydane w jego ręce. Polibiusz, który żył w czasach Scypiona, szczegółowo opisał bitwę pod Rafią. Po zwycięstwie Ptolemeusz Filopator bardzo się wywyższył. Jego serce napełniło się pychą i wszedł nawet do świątyni Boga w Jerozolimie, bezprawnie przekraczając próg Miejsca Najświętszego. Bóg miał z nim sprawę z tego powodu. Choć miał zabić wiele tysięcy ludzi, nie umocniło to jego władzy na tyle, by ją zabezpieczyć.

Następnie król północy, Antioch Wielki, miał powrócić z jeszcze większą armią. Po pewnym czasie, czyli po upływie kilku lat, miał wyruszyć z potężnym wojskiem i wielkimi bogactwami przeciw królowi południa, Ptolemeuszowi Epifanesowi. Ten objął tron po ojcu, Ptolemeuszu Filopatorze, będąc jeszcze dzieckiem. Dzięki temu Antiochowi łatwiej było rozpocząć natarcie. W tej wyprawie miał również silnych sojuszników. Wielu miało wystąpić przeciw królowi południa (Księga Daniela 11:14). Filip Macedoński przyłączył się do Antiocha przeciw Egiptowi, podobnie jak Skopas, którego Antioch pokonał po tym, jak Skopas został wysłany do Syrii. Antioch zniszczył znaczną część jego wojska. Wtedy Żydzi dobrowolnie poddali się Antiochowi, stanęli po jego stronie i pomogli mu oblegać egipskie garnizony Ptolemeusza. Byli „gwałtownikami spośród twojego ludu”, którzy powstali, by wesprzeć wizję i przyczynić się do wypełnienia proroctwa, lecz mieli upaść i obrócić się wniwecz (Księga Daniela 11:14).

Potem, jak mówi Księga Daniela 11:15, ten sam Antioch Magnus, król północy, miał w inny sposób zrealizować swój plan przeciw królowi południa. Miał zaskoczyć jego warownie. Żadna z sił króla Egiptu stacjonujących w Syrii i Samarii ani cała potęga południa nie miały być w stanie mu się oprzeć. Widzimy, jak zmienne są koleje wojny. Przypominają handel: raz zwycięża jedna strona, a potem druga ponosi porażkę. Czasem przewagę zdobywa jedna, a czasem druga. Nie dzieje się to jednak przez przypadek. To nie zwykłe „szczęście”, jak mówią ludzie, lecz skutek woli i mądrego planu Boga, który jednych poniża, a innych wywyższa.

Antioch miał również zająć Judeę (Księga Daniela 11:16). Ten, który wystąpił przeciw niemu, czyli król północy, miał zmieść wszystko, co stanęłoby mu na drodze, i postępować według własnego uznania. Miał umocnić się w pięknej ziemi, czyli w Izraelu. Z jego ręki miała ona zostać spustoszona i wyniszczona, bo miał wykorzystać łupy z tej dobrej ziemi, by wykarmić swoje liczne wojsko. Judea leżała między dwoma potężnymi królestwami: Egiptem i Syrią, dlatego w każdym ich starciu musiała cierpieć. Oba królestwa były do niej wrogo nastawione.

Niektórzy odczytują ten fragment także jako: „Z jego ręki dokona się to”, co oznaczałoby, że Judea, oddana pod opiekę Antiocha, miała rozkwitnąć i znaleźć się w lepszym stanie niż wcześniej.

Antioch miał nadal prowadzić wojnę z królem Egiptu i zamierzał zaatakować z całą potęgą swojego królestwa. Miał wykorzystać młody wiek Ptolemeusza Epifanesa, a wielu pobożnych Izraelitów miało stanąć po jego stronie (Księga Daniela 11:17). Aby zrealizować swój plan, wydał za niego swoją córkę Kleopatrę. Liczył, że stanie się ona pułapką i sprowadzi na niego nieszczęście, podobnie jak Saul, wydając swoją córkę za Dawida, miał nadzieję zaszkodzić Dawidowi. Kleopatra nie poparła jednak swojego ojca. Stanęła po stronie męża i plan Antiocha się nie powiódł.

Zapowiedziana jest tu również wojna Antiocha z Rzymianami (Księga Daniela 11:18). Słowa „zwróci się ku wyspom” odnoszą się do wysp narodów (Księga Daniela 11:18; Księga Rodzaju 10:5), takich jak Grecja i Italia. Antioch zdobył wiele wysp w pobliżu Hellespontu, między innymi Rodos, Samos i Delos, i podporządkował je sobie w drodze wojny lub układów. Jednak książę, państwo — czyli senat rzymski — albo wódz — czyli rzymski dowódca — miał odpłacić mu za zniewagę i sprawić, że hańba spadnie na niego samego. Wypełniło się to, gdy wysłano dwóch Scypionów z wojskiem przeciw Antiochowi. Hannibal przebywał wówczas u boku Antiocha i namawiał go, by najechał Italię i spustoszył ją, tak jak zrobił to wcześniej. Antioch nie posłuchał tej rady, a Scypion stoczył z nim bitwę i zadał mu całkowitą klęskę, choć Antioch miał siedemdziesiąt tysięcy żołnierzy, a Rzymianie tylko trzydzieści tysięcy. W ten sposób hańba, którą Antioch sprowadził na innych, obróciła się przeciw niemu.

Potem nastąpił jego upadek. Po całkowitej klęsce zadanej przez Rzymian i utracie wszystkich posiadłości w Europie, a także po nałożeniu na niego wysokiej daniny, Antioch wrócił do swojego kraju. Nie wiedząc, skąd wziąć pieniądze na jej spłatę, splądrował świątynię Jowisza. Rozgniewało to jego poddanych, którzy zbuntowali się i zabili go. Tak został pokonany, upadł i przepadł (Księga Daniela 11:19).

O jego kolejnym następcy wspomniano w Księdze Daniela 11:20. „Pojawił się ktoś, kto zajął jego miejsce” — poborca podatków, który wysyłał ludzi, by wymuszali należności i wyciskali je z ludu. Opis ten pasuje do Seleukosa Filopatora, starszego syna Antiocha Wielkiego. Był surowym ciemiężycielem własnego ludu i wymuszał od niego ogromne sumy. Gdy ostrzeżono go, że przez to straci przyjaciół, odparł, że nie zna lepszego przyjaciela niż pieniądze. Próbował też ograbić świątynię w Jerozolimie i to właśnie wydaje się tu szczególnie ważne. Jednak wkrótce miał zginąć, nie z gniewu ani w bitwie, lecz otruty przez Heliodora, jednego ze swoich sług. Panował zaledwie dwanaście lat i nie dokonał niczego godnego uwagi.

Możemy wyciągnąć z tego kilka wniosków. Bóg w swojej Opatrzności wynosi jednych, a innych strąca, zgodnie ze swoją wolą. Jednych podnosi z niskiego stanu, a innych poniża, choćby wcześniej zajmowali bardzo wysoką pozycję. Niektórzy nazywali wielkich tego świata igraszkami losu, trafniej jednak uznać ich za narzędzia Opatrzności. Świat jest pełen wojen i walk wynikających z ludzkich żądz, a przez to staje się miejscem grzechu i cierpienia.

Powinniśmy też dostrzec, że Bóg nieba w pełni przewidział wszystkie przemiany i przewroty w królestwach oraz każde wydarzenie, nawet najmniejsze i pozornie przypadkowe. Dla Niego nic nie jest nowe. Żadne słowo Boga nie pozostanie niespełnione. To, co zaplanował i zapowiedział, z pewnością się wydarzy. Nawet grzechy ludzi posłużą Jego celom i doprowadzą do realizacji Jego planów we właściwym czasie, a jednak Bóg nie jest sprawcą grzechu.

Uczymy się także, że aby właściwie rozumieć niektóre fragmenty Pisma Świętego, trzeba sięgać do pism autorów pogańskich, ponieważ pomagają one potwierdzić i wyjaśnić spełnienie tego, co zapowiedziało Pismo. Mamy więc dobry powód, by dziękować Bogu za ludzką wiedzę, która pomogła wielu służyć prawdzie Bożej.