2 Księga Kronik 33:11 – znaczenie i zastosowanie

Widzieliśmy już, jak Manasses swoim niegodziwym postępowaniem zniweczył dobro, którego dokonał jego ojciec. Tutaj widzimy, jak przez pokutę naprawił zło, które sam wyrządził. Zaskakuje, że o tym wydarzeniu nie wspomniano nawet w Księdze Królewskiej. Nie ma tam nic, co by temu przeczyło, ale można odnieść wrażenie, że Manasses trwał w grzechu aż do śmierci. Być może tamta księga skupiała się na niegodziwości całego narodu, która doprowadziła do jego zagłady. Pokuta Manassesa i jej dobre owoce dotyczyły jego osobiście, a nie całego narodu, dlatego ten wątek został pominięty. Tutaj jednak opisano go dokładnie, ukazując w poruszający sposób bogate miłosierdzie Boga, który przebacza, oraz potężną łaskę, która przemienia serca.

Najpierw warto przyjrzeć się temu, co doprowadziło Manassesa do pokuty: jego cierpieniu. W utrapieniu nie postąpił jak król Achaz, który jeszcze bardziej zgrzeszył przeciwko Bogu. Manasses ukorzył się i powrócił do Boga. Utrapienie, jeśli Bóg je wykorzysta, często staje się błogosławionym środkiem prowadzącym do nawrócenia. Jego niedola została opisana w Drugiej Księdze Kronik 33:11. Bóg sprowadził na niego obcego wroga, króla Babilonu, który niegdyś okazywał szacunek jego ojcu, lecz teraz najechał Manassesa po tym, jak ten zdradziecko odwrócił się od Boga. Nazywano go również królem Asyrii, ponieważ przejął władzę nad tym krajem. Mogło mu to przyjść łatwiej po klęsce wojska Sennacheryba pod Jerozolimą.

Wróg ten pragnął skarbów i kosztowności, które wcześniej oglądali jego posłańcy. Bóg posłał go jednak, by ukarał grzeszny lud i upokorzył błądzącego władcę. Dowódca pojmał Manassesa wśród cierni, być może w jakichś zaroślach albo kryjówce, a może nawet w jego ogrodzie. Możliwe też, że te słowa mają znaczenie przenośne: Manasses był uwięziony wśród zamętu i nie widział drogi wyjścia. Można powiedzieć, że zaplątał się w ciernie i nie wiedział, jak się z nich wydostać. Dlatego stał się łatwym łupem dla asyryjskich dowódców, którzy zapewne splądrowali jego dom i zabrali, co tylko chcieli, tak jak zapowiedział Izajasz (Druga Księga Królewska 20:17, Druga Księga Królewska 20:18). To, czym niegdyś chlubił się Ezechiasz, stało się ich łupem. Manassesa, którego już wcześniej krępowały więzy własnego grzechu, związano i uprowadzono jako jeńca do Babilonu. Nie wiemy dokładnie, kiedy stało się to za jego panowania, choć Żydzi twierdzą, że w dwudziestym drugim roku jego rządów.

Następnie przyjrzyjmy się oznakom jego pokuty, opisanym w Drugiej Księdze Kronik 33:12–13. W utrapieniu miał czas na refleksję i wystarczające powody, by się zastanowić. Wyraźnie zobaczył, do czego doprowadził go jego grzech. Przekonał się, że bogowie, którym służył, nie są w stanie mu pomóc. Zrozumiał, że jedyną drogą do naprawienia jego sytuacji jest pokuta, i powrócił do Tego, przeciwko któremu się zbuntował.

Po pierwsze, uznał, że Pan, JHWH, jest jedynym żywym i prawdziwym Bogiem. Wtedy poznał, to znaczy uwierzył i naprawdę przyjął do wiadomości, że Pan jest Bogiem. Mógł się tego nauczyć znacznie mniejszym kosztem, gdyby zważał na spisane Słowo Boże i na jego głoszone przesłanie. Mimo to lepiej było poznać prawdę w ten sposób, niż umrzeć w niewiedzy i niewierze. Gdyby pozostał księciem w pałacu babilońskim, prawdopodobnie jeszcze mocniej utwierdziłby się w bałwochwalstwie. Jednak jako jeniec w babilońskim więzieniu został przekonany i zawrócił z obranej drogi.

Po drugie, zwrócił się teraz do Boga jak do swojego Boga, odrzucając wszystkich innych i postanawiając trzymać się wyłącznie Jego: Boga swoich ojców, który zawarł z nim przymierze. Po trzecie, głęboko ukorzył się przed Bogiem. Szczerze żałował swoich grzechów, wstydził się ich i obawiał gniewu Boga. Grzesznicy słusznie uniżają się przed Bogiem, którego obrazili. Słusznie też cierpiący uniżają się pod ręką Boga, który ich karci, i przyjmują karę za swój grzech. Nasze serca powinny skłaniać się przed tym, co Bóg dopuszcza, by nas upokorzyło. Wtedy przyjmujemy to, co nas spotyka, i odpowiadamy na Boży zamiar.

Po czwarte, modlił się do Boga o przebaczenie i przywrócenie Jego przychylności. Modlitwa przynosi ulgę tym, którzy pokutują, a także tym, którzy cierpią. Dobrą modlitwę na taką sytuację zawiera apokryficzna księga zatytułowana „Modlitwa Manassesa, króla Judy, gdy był jeńcem w Babilonie”. Nie wiadomo, czy rzeczywiście była to jego modlitwa. Jeśli tak, Manasses oddaje w niej chwałę Bogu swoich ojców i ich sprawiedliwych potomków, Stwórcy świata, którego gniew jest nie do zniesienia, a miłosierdzie nie ma miary. Przypomina, że Bóg obiecał grzesznikom możliwość pokuty i przebaczenia oraz ustanowił pokutę drogą, dzięki której grzesznicy mogą dostąpić zbawienia. Podkreśla, że nie dotyczy to tylko sprawiedliwych, takich jak Abraham, Izaak i Jakub, lecz również jego samego, grzesznika, który zgrzeszył bardziej niż piasku jest na brzegu morza. Długo wyznaje swoje grzechy i opisuje je jako równie poważne, jak były w rzeczywistości. Prosi: „Przebacz mi, Panie, przebacz mi i nie zgładź mnie”. Powołuje się także na to, że Bóg jest Bogiem tych, którzy pokutują, i kończy obietnicą, że będzie Go wielbił na wieki.

Trzecią rzeczą jest łaskawa odpowiedź Boga na jego pokutę. Bóg wzruszył się jego losem i wysłuchał jego błagania. Choć utrapienie może skłonić nas do zwrócenia się ku Bogu, nie odrzuca On nas z tego powodu, jeśli szczerze Go szukamy. Zresztą jednym z powodów, dla których zsyła utrapienia, jest to, by przywieść nas z powrotem do siebie. Na znak swojej przychylności otworzył Manassesowi drogę ucieczki. Utrapienia nie trwają ani chwili dłużej, niż potrzeba, by spełniły swoje zadanie. Gdy Manasses powrócił do Boga i do wypełniania swoich obowiązków, wkrótce wrócił także do swojego królestwa. Pokazuje to, jak chętnie Bóg przyjmuje powracających grzeszników i jak szybko okazuje miłosierdzie. Niech żaden wielki grzesznik nie traci nadziei. Manasses po pokucie znalazł łaskę u Boga, a jego przykład ukazuje Bożą cierpliwość (Pierwszy List do Tymoteusza 1:16; Księga Izajasza 1:18).

Ostatnią rzeczą są owoce pokuty, które przyniósł Manasses po powrocie do swojej ziemi, opisane w Drugiej Księdze Kronik 33:15–16. Po pierwsze, odwrócił się od swoich grzechów. Usunął obcych bogów, ich posągi oraz bożka — kimkolwiek był — którego tak ostentacyjnie ustawił w świątyni Pana, jakby to on tam panował. Wyrzucił wszystkie ołtarze bożków z terenu świątyni i z Jerozolimy, bo teraz nimi gardził. Można mieć nadzieję, że znienawidził je równie mocno, jak niegdyś je kochał, i mógł powiedzieć do nich: „Precz stąd!” (Księga Izajasza 30:22).

Po drugie, powrócił do wypełniania swoich obowiązków. Naprawił ołtarz Pana, który mógł zostać uszkodzony lub zburzony przez kapłanów bałwochwalczych, a przynajmniej zaniedbany i pozostawiony w złym stanie. Złożył ofiary pojednawcze, prosząc o przychylność Boga, oraz ofiary dziękczynne, by wielbić Go za wybawienie. Wykorzystał też swoją władzę, by przywrócić porządek wśród ludu, choć wcześniej używał jej, by sprowadzać go na złą drogę. Nakazał Judzie służyć Panu, Bogu Izraela. Ci, którzy naprawdę pokutują, nie tylko sami wracają do Boga, lecz także robią wszystko, co mogą, by przywieść z powrotem tych, których od Niego odciągnęli swoim przykładem. Jeśli tego nie robią, nie naprawiają w pełni wyrządzonego zła ani nie podejmują starań, by naprawa objęła tyle, co szkoda. Czytamy, że Manassesowi udało się odwieść lud od obcych bogów, choć nie od wyżyn (Druga Księga Kronik 33:17).

Ludzie nadal składali ofiary na wyżynach, lecz czynili to już tylko Panu, swojemu Bogu. Manasses nie zdołał przeprowadzić reformy na tak wielką skalę, na jaką wcześniej szerzył zepsucie. Łatwo zepsuć ludzkie nawyki, ale znacznie trudniej je naprawić.

Po części jego pomyślność była następstwem pokuty. Mógł jasno dostrzec, że to grzech doprowadził go do upadku, bo gdy powrócił do Boga i zaczął być Mu posłuszny, Bóg z miłosierdziem powrócił do niego. Wtedy zbudował mur wokół Miasta Dawidowego (Druga Księga Kronik 33:14), ponieważ przez swój grzech pozostawił je bezbronnym wobec wrogów. Ustanowił też dowódców wojskowych w ufortyfikowanych miastach, by bronili jego kraju. Józef Flawiusz pisze, że przez resztę życia Manasses tak bardzo się zmienił na lepsze, iż ludzie uważali go za człowieka wyjątkowo szczęśliwego.

Na koniec poznajemy zakończenie jego historii. Bardziej niż w przypadku większości królów odsyła się nas do innych pism, jeśli chcemy poznać pełny opis tych wydarzeń (Druga Księga Kronik 33:18–19). Wydaje się, że prowadzono zapis trzech rzeczy. Po pierwsze, zapisano jego grzechy i winę, wyżyny, które zbudował, oraz gaje i bożki, które ustanowił, zanim został upokorzony. Prawdopodobnie zapis ten opierał się na jego własnym wyznaniu, złożonym po tym, jak Bóg obdarzył go pokutą, i zachowanym w księdze zatytułowanej „Słowa widzących”. Prorokom, którzy przemawiali do niego (Druga Księga Kronik 33:18) i napominali go z powodu jego grzechu, przesłał to wyznanie po swojej pokucie, dziękując im w ten sposób za wierne upomnienie. Tak właśnie powinni postępować pokutujący grzesznicy: brać wstyd na siebie, dziękować tym, którzy ich napomnieli, i ostrzegać innych.

Po drugie, zachował się zapis słów widzących, którzy przemawiali do niego w imieniu Pana, wraz z ich napomnieniami i wezwaniami do nawrócenia (Druga Księga Kronik 33:10; Druga Księga Kronik 33:18). Grzesznicy powinni o tym pamiętać: nawet jeśli nie przywiązują do tych słów większej wagi, zapisywane są słowa proroków przemawiających w imieniu Boga, którzy ostrzegają ich przed grzechem, niebezpieczeństwem i obowiązkami. W wielkim dniu ten zapis zostanie przywołany przeciwko nim.

Po trzecie, zachował się zapis jego modlitwy do Boga, dwukrotnie wspomnianej jako coś niezwykłego, oraz tego, jak Bóg na nią odpowiedział. Zapisano to dla przyszłych pokoleń, aby ludzie, którzy jeszcze się nie narodzili, mogli chwalić Pana za to, jak chętnie przyjmuje powracających synów marnotrawnych. Wspomniano również o miejscu jego pochówku. Nie został pochowany w grobowcach królów, lecz we własnym domu. Pochowano go bez rozgłosu i po śmierci nie oddano mu takich publicznych honorów, jakie oddano jego ojcu. Osoby, które się nawracają, mogą odzyskać pocieszenie szybciej niż honor.