1 Księga Samuela 14:36 – znaczenie i zastosowanie

Widzimy tu, jak Saul chełpi się przed Filistynami. Gdy tylko jego ludzie się posilili, zaproponował, by przez całą noc ścigali Filistynów i nie zostawili przy życiu ani jednego z nich (Pierwsza Księga Samuela 14:36). Okazał zapał, ale niewiele rozsądku, bo jego wojsko było już wyczerpane. Ludzie działający pochopnie często myślą tylko o sobie i nie dbają o ciężar, jaki nakładają na tych, którzy im podlegają.

Lud był jednak tak posłuszny swojemu królowi, że nie zaprotestował. Gotów był za nim pójść i przyjąć jego decyzję: „Czyń, co wydaje Ci się dobre”. Kapłan uznał natomiast, że warto wznowić przerwane nagle wcześniej oddawanie czci Bogu (Pierwsza Księga Samuela 14:19) i poprosić Go o wskazówki: „Przystąpmy tutaj do Boga”. Władcy i możni potrzebują wokół siebie ludzi, którzy będą im przypominać o Bogu, dokądkolwiek się udadzą, i nie pozwolą im o Nim zapomnieć. Gdy kapłan wysunął tę propozycję, Saul nie mógł jej odrzucić bez narażenia się na wstyd, więc zapytał Boga, czy ma ruszyć za Filistynami i czy zwycięży (Pierwsza Księga Samuela 14:37).

Dalsza część tego fragmentu opowiada o gniewnym ataku Saula na jego syna Jonatana, podczas gdy Filistyni zdołali uciec. Nie wiemy, do jakiej szkody może doprowadzić pochopna decyzja. Kiedy Saul za pośrednictwem kapłana zwrócił się do Boga, nie otrzymał odpowiedzi (Pierwsza Księga Samuela 14:37). Gdy Bóg nie odpowiada na nasze modlitwy, powinniśmy zastanowić się, jaki grzech oddzielił nas od Niego. Bóg nie jest głuchy na nasze wołanie, lecz grzech stawia między Nim a nami przeszkodę. Jeśli odrzuca naszą modlitwę, powinniśmy podejrzewać, że w naszych sercach kryje się jakiś grzech, szukać go i odrzucić.

Saul przysiągł na swojego Stwórcę, że umrze ten, kto przez zjedzenie zakazanego pokarmu sprowadził nieszczęście na obóz, nawet jeśli byłby to Jonatan, którego Saul bardzo kochał. Nie wiedział jeszcze, że to właśnie Jonatan złamał zakaz (Pierwsza Księga Samuela 14:39). Nikt z ludu mu nie odpowiedział, co oznaczało, że nikt, kto wiedział o przewinieniu Jonatana, nie wystąpił przeciwko niemu. Jonatan był już znany jako ten, który złamał rozkaz, a Saul postanowił rzucić los między sobą i Jonatanem po jednej stronie a ludem po drugiej. Być może był pewien, że Jonatan, tak jak on sam, nie zawinił w tej sprawie (Pierwsza Księga Samuela 14:40). Lud nie śmiał mu się sprzeciwić i ustąpił: „Czyń, co wydaje Ci się dobre”.

Przed rzuceniem losów Saul modlił się, by Bóg wskazał właściwy los, czyli pozwolił dokładnie i jasno ustalić, co się wydarzyło, albo — jak podano na marginesie — wskazał niewinnego (Pierwsza Księga Samuela 14:41). Nadawało to całej sprawie pozór sprawiedliwego osądu. Sędziom powinno zależeć na ujawnieniu prawdy bez względu na to, kto miałby na tym ucierpieć. Losy należy rzucać z modlitwą, bo jest to poważne odwołanie się do Bożej opatrzności i prośba, by Bóg pokierował wynikiem i go rozstrzygnął (Dzieje Apostolskie 1:24). Dlatego niektórzy twierdzili, że gry oparte wyłącznie na przypadku traktują zbyt lekko coś poważnego.

W końcu los padł na Jonatana (Pierwsza Księga Samuela 14:42). Bóg na to pozwolił, aby wesprzeć prawowitą władzę i podkreślić ogólną wagę sprawiedliwości publicznej, a zarazem zachować inną możliwość ocalenia człowieka, który nie popełnił niczego zasługującego na śmierć. Jonatan uczciwie wyznał prawdę i jej nie zaprzeczył, choć uważał za trudne to, że ma za to umrzeć (Pierwsza Księga Samuela 14:43). Mógł twierdzić, że nie znał zakazu albo że oddał ludowi wielkie przysługi. Zamiast tego poddał się wyrokowi ze szlachetnym usposobieniem. W istocie powiedział: „Niech się stanie wola Boga i mojego ojca”. W obliczu śmierci wykazał się taką samą odwagą jak wtedy, gdy zaatakował Filistynów. Odwaga jest potrzebna zarówno do walki, jak i — w niektórych sytuacjach — do ustąpienia.

Pokorne poddanie się Jonatana ani niesprawiedliwość całej sprawy nie złagodziły Saula. Chciał uchodzić za człowieka, który dotrzymuje słowa, a jeszcze bardziej za tego, kto dochowuje przysięgi. Dlatego, wypowiadając kolejną klątwę, ogłosił wyrok na Jonatana: „Niech Bóg uczyni ze mną tak i jeszcze więcej, jeśli nie skażę Cię na śmierć, Jonatanie” (Pierwsza Księga Samuela 14:44). Zbyt szybko podjął decyzję, nie pytając ponownie Boga. Jonatan miał mocne argumenty na swoją obronę. To, co zrobił, samo w sobie nie było złem, a ponieważ nie wiedział o zakazie, nie można było słusznie oskarżyć go o bunt ani świadome nieposłuszeństwo. Saul działał w gniewie. Nawet gdyby Jonatan naprawdę zasługiwał na śmierć, sędziemu, a tym bardziej ojcu, wypadałoby mówić łagodnie i ze smutkiem, a nie z taką triumfalną pewnością, jakby wyzbył się wszelkich naturalnych uczuć. Sprawiedliwość słabnie, gdy wymierza się ją z goryczą.

Saul obwarował swój wyrok klątwą rzuconą na siebie, gdyby go nie wykonał, lecz klątwa obróciła się przeciwko niemu. Jonatan ocalał, ale Bóg postąpił z Saulem zgodnie z jego własnymi słowami, a nawet surowiej, bo go odrzucił. Nikt nie powinien lekkomyślnie rzucać takich klątw, żeby Bóg nie odpowiedział na nie i nie zwrócił ich przeciwko temu, kto je wypowiedział (Księga Psalmów 64:8). Kamień, którym ktoś rzuca, często wraca do rzucającego. Serce Saula zapewne jednak nadal tęskniło za Jonatanem, więc próbując okazać surowość, tak naprawdę karał samego siebie. Bóg pozwolił mu odczuć ból wywołany własnym pochopnym rozkazem, co powinno go nauczyć, by nie postępować tak ponownie. Przez te wszystkie bolesne wydarzenia Bóg karcił Saula także za pychę, która skłoniła go do złożenia ofiary bez Samuela. Wyprawa rozpoczęta w tak zły sposób nie mogła się skończyć bez napomnień.

Wtedy lud wyrwał Jonatana z rąk jego ojca (Pierwsza Księga Samuela 14:45). Do tej chwili ludzie okazywali gotowość do posłuszeństwa Saulowi. Przyjmowali to, co wydawało mu się dobre. Gdy jednak Jonatan znalazł się w niebezpieczeństwie, nie uznali już słowa Saula za ostateczne. Z wielkim zapałem sprzeciwili się wykonaniu wyroku: „Czy ma umrzeć Jonatan, który przyniósł Izraelowi tyle dobra i jest tak bardzo kochany? Czy człowiek, który z taką odwagą poświęcił się dla wspólnego dobra, któremu zawdzięczamy życie i zwycięstwa, ma zginąć z powodu drobnej sprawy związanej z prawem i honorem?”. Dobrze, gdy lud Boży gorliwie chroni tych, których Bóg posłużył się dla dobra całego narodu.

Saul przysiągł, że Jonatan musi umrzeć, lecz lud przeciwstawił jego przysiędze własną i przysiągł, że Jonatan nie umrze. Powiedzieli: „Na życie Pana, ani jeden włos z jego głowy nie spadnie na ziemię”. Nie ocalili go siłą, lecz stanowczymi słowami i niezłomnym postanowieniem. Józef Flawiusz podaje, że prosili też Boga, by uwolnił Jonatana od klątwy.

Wstawili się za nim, ponieważ tego dnia współdziałał z Bogiem. Innymi słowy, stanął po stronie Bożej sprawy, a Bóg pobłogosławił jego wysiłkom. Jego życie było więc zbyt cenne, by je stracić z powodu drobnej sprawy obrzędowej albo pochopnie złożonej przysięgi. Możemy przypuszczać, że Saul nie zapomniał zupełnie o ojcowskim obowiązku i nie był niechętny ocaleniu Jonatana. Być może nawet ucieszył się, że do tego doszło, choć sam nie chciał tego zrobić. Każdy, kto zna serce ojca, zrozumie to, zamiast pochopnie go potępiać.

Jak pokazuje werset 46, to wydarzenie przerwało również atak na Filistynów. Saul zaprzestał pościgu, a Izrael stracił szansę na przypieczętowanie zwycięstwa. Gdy tarcze Izraela zderzają się ze sobą, cierpi zarówno bezpieczeństwo publiczne, jak i pożyteczna praca.