1 Księga Królewska 20:31 – znaczenie i zastosowanie

To opowieść o tym, co wydarzyło się po zwycięstwie Izraela nad Syryjczykami. Ben-Hadad poddał się w sposób słaby i haniebny. Nawet w swoim wewnętrznym pomieszczeniu był przerażony i uciekłby jeszcze dalej, gdyby mógł, choć nikt go nie ścigał. Jego słudzy widzieli, że zarówno on, jak i oni sami znaleźli się w rozpaczliwym położeniu, dlatego doradzili mu, by się poddał i zdał na łaskę Achaba, prosząc o ocalenie życia (1 Księga Królewska 20:31).

Słudzy byli gotowi najpierw zaryzykować własne życie, a jeśli ich plan by się powiódł, ich pan miał pójść za ich przykładem. Wybrali takie rozwiązanie, ponieważ królowie Izraela cieszyli się opinią łaskawszych niż inni władcy. Słyszeli, że królowie Izraela okazują miłosierdzie i nie są surowi wobec tych, którzy znaleźli się pod ich władzą. Uznali więc, że tacy królowie oszczędzą także nieprzyjaciół, którzy dostali się w ich ręce. Być może słyszeli, że Bóg Izraela objawił się jako łaskawy i miłosierny, i zakładali, że królowie Izraela będą Go naśladować.

Dobrze świadczyło to o królach Izraela, bo każdy Izraelita powinien odznaczać się współczuciem. W istocie słudzy mówili: „To miłosierni królowie, więc może okażą nam łaskę, jeśli się ukorzymy”. Grzesznicy mają podobny powód, by pokutować i ukorzyć się przed Bogiem. „Czy nie słyszeliśmy, że Bóg Izraela jest miłosierny? Czy sami się o tym nie przekonaliśmy? Rozdzierajmy więc serca i wróćmy do Niego” (Księga Joela 2:13). Prawdziwa pokuta rodzi się z poznania miłosierdzia Boga objawionego w Chrystusie, bo u Niego można znaleźć przebaczenie.

Słudzy Ben-Hadada zamierzali przedstawić Achabowi dwie rzeczy. Po pierwsze, chcieli ukazać swego pana jako człowieka skruszonego. Przyodziali go w wór pokutny, szorstkie ubranie noszone przez pogrążonych w żałobie, i założyli mu sznury na głowę, jak skazańcowi prowadzonemu na śmierć. Zachowywali się tak, jakby naprawdę żałował najazdu na kraj i zakłócenia pokoju oraz przyznawał, że zasłużył za to na śmierć. Wielu udaje skruchę dopiero wtedy, gdy ich złe zamiary spełzają na niczym. Gdyby odnieśli sukces, broniliby swojego postępowania i chełpili się nim.

Po drugie, chcieli przedstawić swego pana jako żebraka błagającego o życie. „Twój sługa Ben-Hadad prosi: pozwól mi żyć” (1 Księga Królewska 20:32). Nawet jeśli miałby żyć z dala od ojczystej ziemi, na wygnaniu i w niewoli, błagał o życie na jakichkolwiek warunkach. Cóż za odmiana! Z pozycji władzy i wygody spadł w hańbę, kłopoty, ubóstwo i niewolę. Ludzki los jest niepewny. Kto dziś jest na szczycie, jutro może znaleźć się na samym dole.

Zmieniło się także jego usposobienie. Na początku rozdziału był surowy, dumny i groźny, żądał wszystkiego. Teraz się kuli i błaga o życie człowieka, którego wcześniej deptał. Ludzie dumni często najdotkliwiej załamują się w trudnościach. Człowiek o stałym usposobieniu zachowuje się podobnie w dobrych i złych chwilach. Bóg ukazuje swoją wielkość, gdy poniża pysznych i strąca ich nisko (Księga Hioba 40:11–13).

Achab nierozważnie przyjął poddanie Ben-Hadada i szybko zawarł z nim pokój. Był dumny, że człowiek, którego się obawiał, traktuje go teraz w ten sposób. Z troską zapytał nawet o jego los: „Czy on jeszcze żyje? Jest moim bratem” (1 Księga Królewska 20:32). Achab bardziej zważał na rangę Ben-Hadada niż na prawdziwą wiarę. Wyżej cenił królewski status niż wierność Bogu, a inni odwzajemniali mu podobne podejście.

Ben-Hadad wcześniej nie zachowywał się jak brat. Wysłał przecież Achabowi okrutne żądanie (1 Księga Królewska 20:5–6). Czy nazwałby Achaba bratem, gdyby zwyciężył? Czy nazwałby siebie sługą Achaba, gdyby nie znalazł się w tak bezradnym położeniu? Achab nie powinien był dać się zwieść wymuszonej, udawanej pokorze. Wystarczyło jednak, że padło słowo „brat”, i Achab dał się przekonać. Jego słudzy poszli więc po Ben-Hadada i przyprowadzili go do króla (1 Księga Królewska 20:33). Skoro Achab nazwał go bratem, pozwolił mu żyć.

Skruszeni grzesznicy powinni podobnie uchwycić się słów Boga. Gdy Bóg nazywa ich swoimi dziećmi (Księga Jeremiasza 31:20), powinni przyjąć tę obietnicę i odpowiedzieć, nazywając Go Ojcem. Ben-Hadada nie tylko przyprowadzono do Achaba z honorami; Achab posadził go też na swoim rydwanie i potraktował jak sprzymierzeńca (1 Księga Królewska 20:34). Zawarł z nim przymierze, nie pytając o radę proroków Boga, starszych kraju ani nawet samego siebie, czego należałoby zażądać.

Mógł zażądać niektórych miast Ben-Hadada, bo wojsko syryjskie było zdane na jego łaskę. Mógł też domagać się zaopatrzenia, skarbów i spichlerzy Damaszku, by wzmocnić swoje królestwo. Zadowolił się jednak niewielkim ustępstwem: prawem do wybudowania na własny koszt ulic w Damaszku. Była to tylko sprawa prestiżu i nie przynosiła mu żadnej prawdziwej korzyści. Nie dostał więcej, niż królowie Syrii uzyskali wcześniej w Samarii, choć nigdy nie mieli nad nim takiej przewagi, by móc żądać aż tyle.

Achab odesłał więc Ben-Hadada i nawet nie zganił go za bluźniercze słowa przeciwko Bogu Izraela, bo nie troszczył się o Bożą cześć. Są ludzie, którym powodzenie niczego dobrego nie przynosi. Nie potrafią wykorzystać pomyślności dla Boga, dla innych ani nawet dla własnego dobra. Choćby okazać bezbożnemu łaskę, nie nauczy się sprawiedliwości.

Wtedy przyszedł prorok, by zganić Achaba za oszczędzenie Ben-Hadada i zawarcie z nim przymierza. Przemawiał w imieniu Pana. Według Żydów tym prorokiem był Micheasz i jest to prawdopodobne, ponieważ później Achab narzekał, że Micheasz często przepowiadał mu nieszczęście (1 Księga Królewska 22:8). Prorok zamierzał skarcić Achaba za pomocą przypowieści, tak aby król sam wydał na siebie wyrok, jak Natan w przypadku Dawida oraz kobieta z Tekoa.

Aby przypowieść była przekonująca, prorok musiał wyglądać jak ranny żołnierz. Najpierw miał trudność ze znalezieniem kogoś, kto go zrani, bo sam nie chciał zadać sobie rany. Poprosił jednego z proroków, swego sąsiada lub towarzysza, by uderzył go w imieniu Pana (1 Księga Królewska 20:35). Tamten odmówił. Zdawało się, że uznał, iż inni i tak chętnie biją proroków, więc nie ma potrzeby, by prorocy bili się nawzajem. Trudno nie pomyśleć, że odmówił z dobrego serca. Jeśli ktoś miał to zrobić, wolał, żeby zrobił to ktoś inny, nie on. Nie potrafił uderzyć przyjaciela.

Dobrym ludziom często łatwiej przyjąć niesprawiedliwy cios, niż samemu go zadać. Ponieważ jednak ten człowiek nie posłuchał wyraźnego polecenia Boga, a tym bardziej jeśli sam był prorokiem, wkrótce zabił go lew, podobnie jak wcześniej innego nieposłusznego proroka (1 Księga Królewska 13:24; 1 Księga Królewska 20:36).

Miało to ogólnie pokazać, jak bardzo obraża Boga nieposłuszeństwo (List do Kolosan 3:6). Była to też aluzja dla Achaba, który zapewne znał tę historię. Jeśli dobry prorok został ukarany za oszczędzenie przyjaciela, który był wrogiem Boga, gdy Bóg powiedział: „Uderz go”, to tym bardziej zły król zasługiwał na surowszą karę za oszczędzenie własnego wroga i wroga Boga, gdy Bóg powiedział: „Uderz go”. Czy śmiertelnik może uważać się za sprawiedliwszego, czystszego albo bardziej miłosiernego niż jego Stwórca? Mamy być miłosierni tak, jak miłosierny jest Bóg, i nie inaczej.

Kolejny człowiek, którego prorok spotkał, nie miał oporów przed uderzeniem go i zadał mu ranę (1 Księga Królewska 20:37). Łacińskie przysłowie wyraża myśl, że ten, kto sam prosi się o krzywdę, nie doznaje krzywdy, gdy ją otrzyma. Cios rozciął skórę, prawdopodobnie na twarzy.

Ranny i posypany popiołem, by nie rozpoznano w nim proroka, przedstawił swoją sprawę królowi w formie opowieści. W tej historii obwiniał siebie o taki sam rodzaj przewinienia, jakiego dopuścił się król, oszczędzając Ben-Hadada. Następnie czekał na wyrok Achaba. Sprawa wyglądała tak: człowiek, zapewne wyższy rangą oficer, powierzył komuś jeńca wziętego do niewoli podczas bitwy i nakazał: „Jeśli go zabraknie, oddasz za niego własne życie” (1 Księga Królewska 20:39). Jeniec uciekł z powodu niedbalstwa strażnika. Czy królewski sąd mógł uchronić go przed dowódcą, który teraz domagał się jego życia zamiast życia zbiega? „W żadnym razie” — orzekł król. „Nie powinieneś był przyjmować takiego obowiązku albo powinieneś był wiernie i starannie go wypełnić. Nie ma już na to rady. Prawo musi zadziałać. Złamałeś obietnicę i wyrok musi zostać wykonany. Sam wydałeś na siebie taki osąd”.

Wtedy prorok osiągnął swój cel. Zdjął przebranie, a Achab rozpoznał w nim proroka (Pierwsza Księga Królewska 20:41). Prorok powiedział wprost: „To ty jesteś tym człowiekiem. Czy taki ma być mój wyrok? Nie, dotyczy on ciebie. Sam osądziłeś się własnymi słowami. Bóg, twój zwierzchnik i najwyższy dowódca, wydał ci człowieka wyraźnie przeznaczonego na zagładę zarówno z powodu własnej pychy, jak i przez Bożą opatrzność. Nie straciłeś go jednak przez przypadek, lecz świadomie go wypuściłeś. Zawiodłeś więc w powierzonym ci zadaniu i zaprzepaściłeś cel swojego zwycięstwa. Nie spodziewaj się zatem niczego innego niż tego, że twoje życie będzie okupem za jego życie, które ocaliłeś” — i tak się stało (Pierwsza Księga Królewska 22:35) — „a twój lud zostanie wydany za jego lud, którego również oszczędziłeś” — i tak się stało później (Druga Księga Królewska 10:32–33). Gdy inne grzechy doprowadziły ich do upadku, również ten grzech został im poczytany. Bywa, że odmowa przelania krwi oznacza niedbałe i niewierne wykonywanie dzieła Pana (Księga Jeremiasza 48:10). Nierozumna łaskawość doprowadza miasto do zguby.

Dowiadujemy się również, jak Achab przyjął tę naganę. Wrócił do domu przygnębiony i rozgniewany (Pierwsza Księga Królewska 20:43). Nie żałował szczerze ani nie próbował naprawić wyrządzonego zła. Gniewał się na proroka i był rozgoryczony na Boga, jakby wydany przez Niego wyrok był zbyt surowy. Jednocześnie gniewał się na samego siebie, więc był niezadowolony pod każdym względem, mimo odniesionego zwycięstwa. Bóg przez swoją opatrzność upokorzył pychę jednego króla, a teraz Jego słowo przyćmiło triumf drugiego. Bądźcie więc roztropni, królowie, i uczcie się służyć Panu z bojaźnią oraz radować się z drżeniem (Księga Psalmów 2:10–11).