Księga Liczb 23:10 – znaczenie i zastosowanie

Te słowa wypowiada Balaam, wieszcz sprowadzony z daleka, by przeklinać Izraela. Zamiast tego patrzy na lud ze szczytu skały i nie potrafi oderwać oczu od jego liczebności. Pytania „Któż może zliczyć Jakuba” i „Któż policzy choćby czwartą część Izraela” brzmią jak westchnienie kogoś, kto widzi więcej, niż planował. Serce słyszy w nich zaskoczenie, które przychodzi wtedy, gdy zamiary ustępują przed czymś większym. Najbardziej poruszające jest jednak zdanie ostatnie. Balaam nie wspomina ani o zapłacie, którą obiecał mu Balak, ani o zwycięstwie. Wypowiada pragnienie, by jego koniec był taki jak śmierć sprawiedliwych. Tekst nie wyjaśnia, skąd ta tęsknota się bierze, pokazuje jedynie, że serce przygotowane do przekleństwa zostało poruszone cudzym losem. Warto zauważyć, że wiersz nie opisuje ani nawrócenia, ani wyznania wiary. Mówi o słowach, które wyrwały się z ust wbrew planom mówiącego. Tam, gdzie zawiodła kalkulacja, zostaje pragnienie, a w Księdze Liczb 23:10 słychać Boga, który przemawia także przez kogoś, kto przyszedł z zamiarem przeklęcia.

Balaam kończy swoją wyrocznię nie przekleństwem, którego żądał Balak, lecz obrazem licznego Izraela i życzeniem, by jego własny kres przypominał kres sprawiedliwych. Pytanie „Któż może zliczyć Jakuba?” podkreśla rozmiar ludu, którego król Moabu nie zdołał objąć przekleństwem. W poprzednich słowach Balaam wyjaśnia dlaczego: nie może złorzeczyć tym, których Bóg nie przeklina. Trzeba jednak odróżnić uznanie sprawiedliwego końca od rzeczywistego życia sprawiedliwego. Balaam wypowiada pragnienie: „Niech taki jak ich będzie mój koniec!”, ale sam werset nie poświadcza, że tak żył ani że otrzymał to, czego sobie życzył. Jego słowa odsłaniają rozbieżność między pożądanym losem a drogą, która do niego prowadzi. W kontekście tej sceny znaczenie ma też granica ludzkiej władzy: Balak może zlecić przekleństwo i zmieniać miejsce, lecz Balaam mówi tylko to, co, jak twierdzi, Bóg wkłada mu w usta. Werset nie obiecuje każdemu wierzącemu pomyślnego końca. Pokazuje natomiast, że Bożego błogosławieństwa dla Izraela nie da się unieważnić królewskim rozkazem, a sama zazdrość o los sprawiedliwych nie jest tym samym co udział w ich drodze.

Balaam, sprowadzony przez Balaka z Aramu, miał przekląć lud, który oglądał ze wzgórz. Zamiast tego wypowiada zdania pełne zdumienia. Najpierw pada pytanie: „Któż może zliczyć Jakuba, licznego jak proch?”. Potem następne: „Któż policzy choćby czwartą część Izraela?”. Obraz prochu mówi o liczbie, która wymyka się rachunkowi. Warto zauważyć, kto to mówi. Balaam nie należy do Izraela, a w Księdze Liczb 23:12 sam przyznaje, że mówi to, co Pan włożył mu w usta. Jego życzenie, by umrzeć „śmiercią sprawiedliwych”, pada w tym samym tekście, który nie opisuje żadnej przemiany jego serca. Werset zapisuje to, co zostało wypowiedziane. Dalsza droga Balaama wymaga innych fragmentów Pisma, dlatego ta granica powinna zostać wyraźnie zachowana. Sam werset uczy jednak czegoś ważnego. Bóg może sprawić, że prawda o Jego ludzie zabrzmi z ust kogoś, kto nie chciał jej wypowiedzieć. Trwałość tej prawdy nie zależy od tego, kto ją ogłasza ani jak dobrze mówca rozumie własne słowa.

„Któż może zliczyć Jakuba, licznego jak proch?” — pytanie Balaama wyrasta ze zdumienia nad ludem, którego wielkości nie da się ogarnąć wzrokiem. Z wysokości widzi Izraela, ale nie obejmuje go w całości. Balak sprowadził go, by przeklął ten lud; tymczasem Balaam wypowiada słowa, które nie poddają się królewskiej woli. Przyznaje, że musi powiedzieć to, co Pan wkłada w jego usta. W tym obrazie proch nie jest znakiem małości, lecz niezliczonej liczebności. Izrael nie należy do Balaama ani Balaka. Jego istnienie i przyszłość pozostają w ręku Boga, który nie pozwala zamienić błogosławieństwa w przekleństwo na żądanie człowieka. Zaraz potem Balaam wypowiada życzenie: „Niech umrę śmiercią sprawiedliwych! Niech taki jak ich będzie mój koniec!”. Słowa te odsłaniają pragnienie dobrego kresu, lecz same nie są jeszcze świadectwem, że Balaam wybrał drogę sprawiedliwych. Wers ten zatrzymuje się przy tajemnicy przynależności i końca: można dostrzec błogosławieństwo Boże nad innymi, a jednak pozostaje pytanie, jak samemu stanąć przed Bogiem.