Księga Liczb 20:1 – znaczenie i zastosowanie

Po trzydziestu ośmiu latach męczącego marszu, a właściwie krążenia po pustyni i powrotu w stronę Morza Czerwonego, Izraelici w końcu znów ruszyli ku Kanaanowi. Znajdowali się teraz niedaleko miejsca, w którym byli, gdy Bóg w swoim sprawiedliwym sądzie po raz pierwszy skazał ich na pobyt na pustyni. Przez długi czas zdawało się, że błądzą w labiryncie, podczas gdy Bóg wykonywał wyrok na buntownikach, którzy zostali potępieni. Teraz znów znaleźli się na właściwej drodze i zatrzymali się w Kadesz (Księga Liczb 20:1).

Nie chodziło o Kadesz-Barnea, położone w pobliżu granicy Kanaanu, lecz o inne Kadesz, leżące na skraju Edomu. Było ono dalej od Ziemi Obiecanej, ale nadal znajdowało się na trasie powrotnej znad Morza Czerwonego. Właśnie tam umarła Miriam, siostra Mojżesza i Aarona, prawdopodobnie starsza od nich. Zapewne była tą samą siostrą, która obserwowała Mojżesza, gdy umieszczono go w koszyku między trzcinami (Księga Wyjścia 2:4; Księga Wyjścia 2:1). Była prorokinią, a Bóg posłużył się nią, by uczynić wiele dobra dla Izraela (Księga Micheasza 6:4).

Miriam szła przed ludem z tamburynem, wielbiąc Boga za Jego potężne dzieła, tak jak Mojżesz i Aaron szli przed nim z laską, by czynić cuda (Księga Wyjścia 15:20). W ten sposób rzeczywiście służyła ludowi. Kiedyś jednak przyłączyła się do innych, którzy szemrali przeciwko Bogu, i dlatego nie mogła wejść do Kanaanu (Księga Liczb 12:1). U kresu wędrówki pojawia się kolejne Meriba. Wcześniej istniało miejsce o tej samej nazwie, na początku wędrówki przez pustynię; nazwano je tak, ponieważ lud się tam kłócił (Księga Wyjścia 17:7). Teraz pojawia się druga Meriba, znów nazwana z powodu sporu ludu, i znów dochodzi do podobnego występku (Księga Liczb 20:13).

Zgromadzeniu zabrakło wody (Księga Liczb 20:2). Woda, która wypłynęła ze skały w Refidim, prawdopodobnie towarzyszyła Izraelitom tak długo, jak jej potrzebowali. Być może przez pewien czas zaopatrywano ich w zwyczajny sposób. Gdy zwykła opatrzność Boża wystarcza, cud nie musi trwać bez końca. Tym razem jednak wody nie było albo było jej za mało dla ludu. Żyjemy w świecie pełnym potrzeb i gdziekolwiek się udajemy, powinniśmy liczyć się z trudnościami. Obfitość wody jest wielkim dobrodziejstwem, a często dostrzegamy jej wartość dopiero wtedy, gdy jej brakuje.

Z tego powodu lud uniósł się gniewem i zbuntował (Księga Liczb 20:2). Zgromadził się i wystąpił przeciwko Mojżeszowi i Aaronowi, odzywając się do nich równie nierozsądnie i uparcie jak ich ojcowie. Mówili, że woleliby umrzeć wraz ze swoimi braćmi, których dosięgnął Boży sąd, niż pozostawać tu jeszcze przez jakiś czas, jakby Bóg o nich zapomniał. Zamiast dziękować Bogu, że ich oszczędził, gardzili Jego miłosierdziem i narzekali, że w ogóle zachowano ich przy życiu.

Narzekali też, że zostali wyprowadzeni z Egiptu i poprowadzeni przez pustynię (Księga Liczb 20:4–5). Obwiniali Mojżesza za to, co — jak wiedzieli — było dziełem Pana, i traktowali największą dobroć Boga wobec siebie tak, jakby była krzywdą. Woleli niewolę od wolności, a Egipt od Ziemi Obiecanej. Choć brakowało im tylko wody, gdy zaczęli szukać powodów do niezadowolenia, mówili tak, jakby okrutnie pozbawiono ich także winorośli i fig.

Ich grzech był tym poważniejszy z kilku powodów. Po pierwsze, przez niemal czterdzieści lat ponosili już skutki niewiary i niezadowolenia swoich ojców (Księga Liczb 14:33). Mimo to sami podążali tą samą drogą i nie ukorzyli się, choć dobrze znali tę historię (Księga Daniela 5:22). Po drugie, od dawna doświadczali dobroci Boga oraz cierpliwości i wierności Mojżesza i Aarona. Po trzecie, dopiero co umarła Miriam, więc powinni okazać większy szacunek pozostającym przy życiu przywódcom. Tymczasem zachowywali się tak, jakby chcieli, żeby Bóg zostawił ich jak owce bez pasterza. Zamiast pocieszać Mojżesza i Aarona w żałobie, przysparzali im kolejnego cierpienia.

Mojżesz i Aaron w ogóle im nie odpowiedzieli. Poszli do wejścia do Namiotu Spotkania, by szukać w tej sprawie woli Boga (Księga Liczb 20:6). Tam padli na twarz, jak już wcześniej uczynili w podobnej sytuacji, prosząc Boga, by odwrócił swój gniew i wskazał im, co mają robić. Tekst nie przytacza ich słów. Wiedzieli, że Bóg słyszał skargi ludu, więc pokornie położyli się przed Nim, modląc się westchnieniami, których nie sposób wyrazić słowami. Czekali tam na Boże polecenie: „Mów, Panie, bo Twoi słudzy słuchają”.

Bóg objawił się wtedy, by rozstrzygnąć sprawę. Nie ukazał się na tronie sądu, by ukarać buntowników tak, jak na to zasłużyli. Nie będzie wiecznie oskarżał i nie cieszy Go zguba Jego ludu (Księga Ozeasza 11:9; Księga Rodzaju 8:21). Objawił się na dwa sposoby. Najpierw ukazał swoją chwałę, by uciszyć grzeszny zgiełk ludu (Księga Liczb 20:6). Widok chwały Pana powściągnąłby nasze namiętności i grzeszne pragnienia oraz zamknął nam usta. Następnie w łasce odpowiedział na rzeczywistą potrzebę ludu. Potrzebowali wody, a choć źle o nią prosili, Bóg nie wykorzystał tego jako powodu, by im jej odmówić. Od razu wydał polecenia, które miały przynieść im pomoc (Księga Liczb 20:8).

Mojżesz miał w imieniu Boga rozkazać, by ze skały znów popłynęła woda. Miało to pokazać, że Bóg nadal potrafi troszczyć się o swój lud równie skutecznie jak wcześniej, nawet w największej potrzebie i gdy zawodzi wszelka zwyczajna pomoc. Wszechmocna siła może wydobyć wodę ze skały — i może uczynić to ponownie. Jego ramię nie osłabło. Aby nikt nie sądził, że w pierwszej skale ukryte było jakieś szczególne źródło, Bóg polecił Mojżeszowi uderzyć w inną skałę. Nie wskazał nawet dokładnie, o którą skałę chodzi, jak uczynił wcześniej, lecz pozostawił Mojżeszowi wybór tej, która była pod ręką. Dla Bożej mocy każda z nich była taka sama.

Bóg polecił też Mojżeszowi wziąć laskę — tę samą słynną laskę, za pomocą której sprowadził plagi na Egipt i rozdzielił morze. Trzymając ją w ręku, Mojżesz i lud mieli przypomnieć sobie wielkie dzieła, których Bóg już dla nich dokonał, i nabrać odwagi, by ponownie Mu zaufać.

Wygląda na to, że laskę przechowywano w Namiocie Spotkania (Księga Liczb 20:9), gdyż była laską Boga, laską Jego mocy, podobnie jak Ewangelię nazwano laską Jego potęgi (Księga Psalmów 110:2), być może z nawiązaniem do tej laski. Bóg kazał Mojżeszowi zgromadzić całe zgromadzenie, nie tylko starszych, lecz wszystkich ludzi, aby mogli zobaczyć, co się wydarzy. W ten sposób na własne oczy przekonają się o Bożym działaniu i zawstydzą się z powodu swojej niewiary. Cudowne dzieła Boga nie są sztuczkami, więc nie unikają światła ani uważnego spojrzenia licznych świadków.

Bóg polecił też Mojżeszowi przemówić do skały, a ta miała być posłuszna. Miało to zawstydzić lud, do którego tak często przemawiano, a który wciąż nie chciał słuchać ani być posłuszny. Ich serca były twardsze niż skała: mniej czułe, mniej skłonne do ustępowania i posłuszeństwa. Bóg obiecał, że skała da wodę (Księga Liczb 20:8), i tak się stało (Księga Liczb 20:11). Woda wypłynęła obficie.

Widać w tym zarówno Bożą moc, jak i Jego miłosierdzie. Bóg mógł wydobyć miód ze skały, a oliwę z twardego kamienia, ale postanowił też uczynić to dla ludu skłonnego do narzekania. Było to nowe pokolenie, bo większość starszego już wymarła, a jednak nie było lepsze od poprzedniego. Narzekanie zdawało się przechodzić z pokolenia na pokolenie, lecz Bóg nie odsunął się od swego ludu. W tym wydarzeniu Jego cierpliwość jaśnieje równie mocno jak Jego moc. Oszczędzając i przebaczając, Bóg okazuje się Bogiem, a nie człowiekiem. Dał wodę nie tylko ludziom, lecz także ich zwierzętom (Księga Liczb 20:8, 20:11). Woda ta była również obrazem duchowego napoju, czyli błogosławieństw zbawienia, ponieważ skałą był Chrystus.

Mojżesz i Aaron niewłaściwie postąpili w tej sprawie, a Bóg był tak niezadowolony, że od razu oznajmił im, iż nie będą mieli zaszczytu wprowadzić Izraela do Kanaanu (Księga Liczb 20:10–12). To niezwykła historia, która wiele nas uczy. Z pewnością Bóg bardzo się rozgniewał, i słusznie, bo nigdy nie gniewa się bez powodu. Mojżesz i Aaron byli Jego sługami, otrzymali łaskę, by pozostać wiernymi, i cieszyli się Jego szczególną przychylnością, a mimo to Bóg ukarał ich za coś, co wtedy pomyśleli, powiedzieli lub zrobili. Sprawił, że umarli, zanim dotarli do Kanaanu, podobnie jak inni Izraelici, którzy nie uwierzyli. Nie ma wątpliwości, że ich przewinienie zasługiwało na karę.

Nie jest jednak całkiem jasne, co w ich zachowaniu tak bardzo rozgniewało Boga. Wygląda na to, że przewinienie miało kilka elementów. Po pierwsze, nie wykonali dokładnie otrzymanych poleceń. Bóg kazał im przemówić do skały, lecz oni przemówili do ludu i uderzyli w skałę, choć tym razem nie otrzymali takiego polecenia. Wydaje się, że uznali, iż samo słowo nie wystarczy. Gdy w sprawach sumienia wątpimy w moc Bożego słowa i sięgamy po środki oparte na ludzkiej sile, postępujemy jak Mojżesz, który uderzył w skałę, choć powinien był jedynie do niej przemówić.

Po drugie, przypisali sobie zbyt wiele chwały za ten cud. „Czy mamy wam sprowadzić wodę?” — zapytali, jakby to od nich zależała moc albo zasługa. Dlatego Bóg powiedział, że nie uczcili Go jako Świętego na oczach ludu, czyli nie oddali Mu chwały należnej Jego imieniu.

Po trzecie, głównym grzechem było niedowiarstwo (Księga Liczb 20:12). Bóg powiedział: „Nie uwierzyliście Mi”. Nazwano je nawet buntem przeciw Bożemu nakazowi (Księga Liczb 27:14). Nakaz brzmiał, by wydobyć wodę ze skały, oni jednak zbuntowali się przeciw niemu, wątpiąc i zastanawiając się, czy rzeczywiście do tego dojdzie. Ich słowa wyrażają niepewność: „Czy mamy sprowadzić wodę?”. Być może także innymi czynami pokazali, że nie są pewni, czy woda popłynie dla tak zbuntowanego ludu.

Możliwe, że zwątpili, ponieważ chwała Pana nie objawiła się przy tej skale tak jak w Refidim (Księga Wyjścia 17:6). Nie chcieli polegać na Bożym słowie bez znaku. Doktor Lightfoot uważał, że ich niedowiarstwo mogło polegać na zwątpieniu, czy po upływie czterdziestu lat rzeczywiście wejdą do Kanaanu i czy czeka ich kolejny okres trudów. Być może uznali, że otwarcie nowej skały zapowiada dłuższy pobyt na pustyni. Jeśli tak było, sprawiedliwe było to, że lud wszedł do ziemi w wyznaczonym czasie, a Mojżesz i Aaron zostali do niej niewpuszczeni.

Po czwarte, przemawiali i działali w gniewie. W Księdze Psalmów czytamy, że rozgoryczyli jego ducha, a on wypowiedział nierozważne słowa (Księga Psalmów 106:33). W przypływie gwałtownych emocji Mojżesz nazwał lud buntownikami. To prawda, że byli buntownikami i Bóg tak ich nazwał, a Mojżesz później użył tego samego określenia w słusznej naganie (Księga Powtórzonego Prawa 9:24). Tym razem jednak powiedział to pod wpływem wzburzenia i zbyt pochopnie. Przypominało to nazwanie kogoś głupcem w gniewie. To, że uderzył w skałę dwa razy, najwyraźniej nie czekając na wodę po pierwszym uderzeniu, świadczy o tym, jak bardzo był rozgniewany. Te same słowa i czyny mogą być słuszne, gdy płyną z łagodności, a bardzo niewłaściwe, gdy powoduje nimi gniew (List Jakuba 1:20).

Po piąte, najgorsze było to, że wydarzyło się to publicznie, na oczach Izraelitów, którzy powinni byli widzieć w Mojżeszu i Aaronie wzór wiary, nadziei i łagodności. Wcześniej Mojżesz okazał grzeszny brak zaufania w samotności, w rozmowie z Bogiem (Księga Liczb 11:22–23), i został wtedy jedynie skorygowany. Ten grzech był jednak publiczny. Znieważył Boga wobec Izraela, jakby Bóg nie chciał okazać ludowi życzliwości, i osłabił jego zaufanie do Niego. Dlatego kara była surowsza, zwłaszcza ze względu na pozycję i autorytet winnych.

Wynika z tego kilka ważnych lekcji. Nawet najlepsi ludzie mają wady, także w tych cnotach, w których są najsilniejsi. Mojżesz był bardzo łagodny, a jednak zgrzeszył tu w gniewie. Dlatego każdy, komu się wydaje, że stoi mocno, powinien uważać, by nie upaść. Uczymy się też, że Bóg nie ocenia grzechu tak jak ludzie. Mogłoby nam się wydawać, że w słowach i czynach Mojżesza nie było wiele złego, lecz Bóg widział powód, by surowo go ukarać. Zna stan ludzkiego serca, usposobienie oraz myśli i pobudki stojące za słowami i czynami. Jego sąd jest więc zawsze sprawiedliwy, nawet gdy różni się od naszego.

Uczymy się również, że Bóg dostrzega grzechy swoich ludzi i nie są Mu one obojętne, a im bliżej Niego ktoś żyje, tym poważniejsze są jego grzechy (Księga Amosa 3:2). Psalmista zdaje się nawiązywać do grzechu Mojżesza i Aarona, gdy mówi, że Bóg im przebaczał, a zarazem karał ich przewinienia (Księga Psalmów 99:8). Wielu uniknie kary w tym życiu, lecz zostanie ukaranych w przyszłym; wielu też zostanie ukaranych w tym życiu, a w przyszłym dostąpi zbawienia. Wreszcie, gdy serce w nas pała, musimy uważać, by nie zgrzeszyć językiem.

To również wyraźnie świadczy o szczerości i bezstronności Mojżesza, który spisał tę historię. Opisuje własną winę i nie ukrywa swojej słabości. Pokazuje to, że zarówno w tym, co pisał, jak i w tym, co czynił, bardziej zależało mu na chwale Boga niż na własnym honorze.

Dlatego miejsce to nazwano Meriba (Księga Liczb 20:13). Nazywa się je także Meriba-Kadesz (Księga Powtórzonego Prawa 32:51), aby odróżnić je od innej Meriby. Nazwa oznacza „wody sporu” i zachowuje pamięć o grzechu ludu, grzechu Mojżesza oraz miłosierdziu Boga. Bóg mimo wszystko dał im wodę, a Mojżesza nadal wspierał i obdarzał szacunkiem, choć ten zawiódł.

W ten sposób Bóg objawił się jako Święty, Święty Izraela, któremu należy się cześć także wtedy, gdy okazuje miłosierdzie i powstrzymuje się od wymierzenia kary (Księga Ozeasza 11:9). Mojżesz i Aaron nie uczcili Boga tak, jak powinni, wobec Izraela (Księga Liczb 20:12), lecz Bóg mimo to przez nich okazał swoją chwałę. Nie pozwoli, by ktokolwiek odebrał Mu chwałę. Jeśli sami Go nie uwielbimy, On uwielbi siebie przez nas.