Księga Kapłańska 11:1 – znaczenie i zastosowanie

Gdy Aaron został ustanowiony arcykapłanem w domu Boga, Bóg przemówił do niego i do Mojżesza, powierzając im obu zadanie przekazania ludowi Jego woli. Zwrócił się do nich obu w tej sprawie, ponieważ to przede wszystkim kapłani mieli odróżniać to, co czyste, od tego, co nieczyste, i uczyć tego samego lud.

Po potopie, gdy Bóg zawarł przymierze z Noem i jego synami, pozwolił im jeść mięso (Księga Rodzaju 9:3), podczas gdy wcześniej mogli spożywać jedynie rośliny ziemi. Teraz jednak wolność dana rodzinie Noego została w przypadku Izraela ograniczona. Izraelici mogli jeść mięso, ale nie każdego rodzaju: jedne zwierzęta uznano za nieczyste i zakazano ich spożywania, inne zaś za czyste i dozwolone. Prawo było bardzo szczegółowe i surowe.

Jaki był powód takiego prawa? Dlaczego lud Boży nie mógł korzystać ze wszystkich stworzeń równie swobodnie jak inne narody? Po pierwsze, wystarczy, że taka była wola Boga. Jego wola jest prawem i wystarczającym uzasadnieniem, bo sama w sobie jest mądrością. Bóg wybrał ten sposób, by wystawić posłuszeństwo swego ludu na próbę i je kształtować, nie tylko w oddawaniu czci przy ołtarzu, lecz także w codziennych sprawach związanych z posiłkami. Chciał, by Izraelici pamiętali, że podlegają Jego władzy. Podobnie Bóg wystawił na próbę posłuszeństwo Adama, gdy ten żył w niewinności, zakazując mu jedzenia owocu z jednego drzewa.

Po drugie, większość pokarmów zakazanych jako nieczyste rzeczywiście była niezdrowa i nie nadawała się do jedzenia. Nawet te, które dziś wydają nam się całkiem nieszkodliwe, takie jak królik, zając i wieprzowina, mogły szkodzić ludziom w tamtych krajach i w tamtych warunkach. Jeśli tak było, Bóg postępował jak mądry i troskliwy ojciec, który nie pozwala dzieciom jeść tego, co może przyprawić je o chorobę. Pan troszczy się o ciało, a szkodzenie własnemu zdrowiu tylko po to, by zaspokoić apetyt, jest nie tylko nierozsądne, lecz także grzeszne.

Po trzecie, Bóg chciał, by Jego lud wyraźnie odróżniał się od innych narodów nie tylko w oddawaniu Mu czci, lecz także w codziennym życiu. Pokazywał w ten sposób, że Izraelici nie mają być utożsamiani z innymi narodami. Wydaje się, że już wcześniej różnice w zwyczajach żywieniowych Hebrajczyków i innych ludów utrzymywały się dzięki tradycji, skoro Egipcjanie i Hebrajczycy nie jadali razem (Księga Rodzaju 43:32). Podział na zwierzęta czyste i nieczyste istniał już przed potopem (Księga Rodzaju 7:2), choć później poganie w dużej mierze o nim zapomnieli, podobnie jak o wielu innych praktykach religijnych. To prawo utrwaliło tę różnicę wśród Żydów. Ich odrębna dieta chroniła ich przed bliskimi więziami z bałwochwalczymi sąsiadami, a zarazem wskazywała na duchowy Izrael Boży. Lud ten nie miał być kształtowany przez drobne nakazy dotyczące jedzenia, lecz przez świętego ducha i święty sposób życia, ani upodabniać się do tego świata.

Uczeni zwracają też uwagę, że wiele stworzeń nazwanych tu nieczystymi cieszyło się u pogan szczególnym szacunkiem — nie tyle jako pokarm, ile ze względu na wróżbiarstwo i ofiary składane ich bogom. Tak więc zwierzęta, które poganie otaczali zabobonną czcią, zostały uznane za nieczyste, nawet jeśli Izraelici nie mieli pokusy, by je jeść. Pomagało to podtrzymywać świętą niechęć do tego, co poganie cenili w niewłaściwy, zabobonny sposób. Świnia była poświęcona Wenus, sowa Minerwie, orzeł Jowiszowi, a pies Hekacie i tak dalej. Wszystkie te zwierzęta uznano tu za nieczyste.

Zasada dotycząca zwierząt lądowych jest prosta: czyste były tylko te, które miały rozdzielone racice i przeżuwały. Zwierzęta te wymieniono ponownie w powtórzonym prawie (Księga Powtórzonego Prawa 14:4, 14:5), z czego jasno wynika, że Izraelici wciąż mieli duży wybór i nie mieli powodu narzekać na ograniczenia. Każde zwierzę, które nie spełniało obu tych warunków, było nieczyste. Dlatego zakazano im wieprzowiny, mięsa z zająca i królika, choć dziś powszechnie je jadamy. Kiedy więc spożywamy któreś z tych mięs, powinniśmy dziękować Bogu za wolność, jaką daje Ewangelia w tej sprawie: poucza nas ona, że każde stworzenie Boże jest dobre i że niczego nie mamy uznawać za pospolite lub nieczyste.

Niektórzy dostrzegają znaczenie także w samej tej zasadzie. Rozmyślanie i inne akty pobożności, podejmowane w ukrytym życiu serca, mogą być obrazem przeżuwania pokarmu, czyli przyswajania duchowego pokarmu. Sprawiedliwość i życzliwość wobec innych, a także dobre postępowanie na zewnątrz, mogą z kolei być obrazem rozdzielonych racic. Żadna z tych rzeczy sama w sobie nie wystarcza jednak, byśmy byli przyjęci przez Boga. Muszą iść w parze: dobre pragnienia w sercu i dobre uczynki w życiu. Jeśli brakuje jednego z tych elementów, jesteśmy nieczyści.

Spośród wszystkich zakazanych tu stworzeń Żydzi oddani Bogu najbardziej wzbraniali się przed mięsem świni. Wielu z nich zabito z rozkazu Antiocha, ponieważ odmawiali jego spożycia. Prawdopodobnie właśnie do jedzenia wieprzowiny najłatwiej było ich skłonić, dlatego przyzwyczajali siebie i swoje dzieci do szczególnego wstrętu wobec niej, nazywając ją nawet „dziwną rzeczą”. Wydaje się, że poganie używali jej w zabobonnych praktykach (Księga Izajasza 65:4). Bóg zakazał więc swojemu ludowi używania jej w jakikolwiek sposób, aby Izraelici nie nauczyli się od sąsiadów niewłaściwie jej wykorzystywać.

Niektórzy sugerują, że zakaz spożywania tych zwierząt miał też ostrzegać przed ich złymi cechami. Nie wolno nam być niechlujnymi ani tarzać się w błocie jak świnie, być lękliwymi i słabymi jak zające ani żyć wyłącznie dla tego, co przyziemne, jak króliki. Niech nikt, kto ceni swoją godność, nie upodabnia się do zwierząt skazanych na zagładę. Prawo zabraniało nie tylko jedzenia tych zwierząt, lecz także dotykania ich, ponieważ każdy, kto chce unikać grzechu, musi trzymać się z dala od pokus do niego prowadzących oraz od wszystkiego, co do niego skłania albo do niego wiedzie.