Księga Jonasza 3:9 – znaczenie i zastosowanie

Te słowa wypowiada król Niniwy, który przed chwilą sam usiadł w worze na popiele. Nie ma w nich pewności, jest tylko pytanie: „Kto wie, może się odwróci i ulituje Bóg”. Król nie zna jeszcze wyniku, a jego lęk przed zagładą miesza się z cichą nadzieją, że gniew może ustąpić. Warto zauważyć, że ta nadzieja nie jest obietnicą. Wyrasta z postu i pokuty mieszkańców miasta, o których mówi Księga Jonasza 3:5 i 3:8. Dopiero w Księdze Jonasza 3:10 czytamy, że Bóg zobaczył ich czyny i nie zesłał zamierzonej niedoli. Słowa z wersetu 9 padają przed tą odpowiedzią. Ta niepewność ma w sobie coś bardzo ludzkiego. Kto prosi o ocalenie, nie zawsze wie, czy zostanie wysłuchany, a mimo to nie przestaje mówić do Boga. Nadzieja króla opiera się na tym, że Bóg może odstąpić od swojego gniewu. Król nie wymusza łaski i nie zakłada z góry, jak Bóg zareaguje. Zostawia Mu decyzję, a jego lęk zwraca się ku Bogu. W tym krótkim pytaniu widać, że wiara nie musi znać końca, by pozostać przy Bogu.

Słowa króla Niniwy: „Kto wie, może się odwróci i ulituje Bóg…” wyrażają nadzieję, nie pewność ani roszczenie. Władca nie traktuje Bożego miłosierdzia jak należnej zapłaty za post czy żałobny strój. Jego „kto wie” uznaje, że decyzja należy do Boga, a mieszkańcy nie mogą Go do niczego zmusić. Nie jest to jednak rozpaczliwa bezczynność. W poprzednim wersecie król wzywa, by każdy porzucił złe postępowanie i przemoc. Zewnętrzne znaki skruchy mają więc sens w związku ze zmianą czynów; same nie są jej zamiennikiem. Król nie ogłasza, że Niniwa zasłużyła na ocalenie, lecz wiąże nadzieję z możliwością odwrócenia się od zła. Dalszy ciąg opowiadania potwierdza tę różnicę: Księga Jonasza 3:10 mówi, że Bóg zobaczył ich czyny, dostrzegł ich odwrócenie od złego postępowania i ulitował się. Werset 9 pozostaje zatem głosem oczekiwania, a nie obietnicą automatycznego skutku. Pokazuje pokorę, która nie przesądza Bożej odpowiedzi, i odpowiedzialność, która nie myli skruchy z samym jej wyznaniem.

Król Niniwy mówi w tym wersie niepewnie. Nie wie, jak zakończy się sprawa, i właśnie dlatego jego słowa tyle znaczą: „Kto wie, może się odwróci i ulituje Bóg, odstąpi od zapalczywości swojego gniewu, a nie zginiemy?”. Ta wypowiedź nie zawiera gwarancji. Zawiera szczerą nadzieję połączoną z gotowością do zmiany. Kontekst z wcześniejszych wersetów pokazuje, co ludzie zrobili. Ogłoszono post, założono wory, a każdy miał odwrócić się od swojego złego postępowania, jak czytamy w Księdze Jonasza 3:8. Dopiero w Księdze Jonasza 3:10 pada zdanie, że Bóg zobaczył ich czyny i ulitował się. Sam wers 9 pozostaje otwarty na wynik, więc nie wolno z tego tekstu wyciągać prostych wniosków o przyczynach i skutkach. Ta część Księgi uczy pokory wobec Bożego miłosierdzia. Wiara w tym ujęciu polega przede wszystkim na szczerym odwróceniu się od tego, co złe, a wynik zostawia Bogu. Człowiek może uczciwie zmienić drogę, lecz nie ma w ręku pewności, jak Bóg rozstrzygnie. Słowa króla pokazują, że nadzieja nie musi znać końca, aby poruszyć całe miasto do działania.

W słowach króla Niniwy pobrzmiewa nadzieja, która nie udaje pewności: „Kto wie, może się odwróci i ulituje Bóg”. Wypowiada je władca, który sam zszedł z tronu i wezwał mieszkańców do porzucenia złego postępowania. Nie przedstawia skruchy jako sposobu na wymuszenie ocalenia. Pozostawia miejsce na wolność Boga i na niepewność człowieka stojącego wobec własnego zła. W tej niepewności jest pokora. Niniwici nie rozporządzają Bożym miłosierdziem; mogą jedynie zwrócić się ku Niemu i odmienić swoje czyny. Następny werset pokazuje, że Bóg dostrzegł ich odwrócenie od złego postępowania i ulitował się nad niedolą, którą zamierzał sprowadzić. Nadzieja króla nie była więc pustym życzeniem, choć nie stawała się roszczeniem wobec Boga. To zdanie przypomina uchylone drzwi: przed człowiekiem nie stoi wyrok, którego nie można już usłyszeć inaczej, ale też nie ma obietnicy, że każde zagrożenie minie. Jest wezwanie do przemiany i przestrzeń dla miłosierdzia, którego nie da się kontrolować. Właśnie tak nadzieja zachowuje powagę: nie pomniejsza zła, a jednak nie zamyka przyszłości przed Bogiem.