Księga Jeremiasza 17:1 – znaczenie i zastosowanie

Lud zapytał: „Czym zgrzeszyliśmy? Co zrobiliśmy złego?”, jakby nie mieli na sumieniu niczego na tyle poważnego, by Bóg mógł ich osądzić (Księga Jeremiasza 16:10). Odpowiedź na to wyzwanie padła już wtedy, a teraz Bóg przedstawia ją pełniej. Oskarżenie zostało wobec nich w pełni udowodnione: zarówno same czyny, jak i ich wina. Ich grzech jest tak oczywisty, że nie sposób mu zaprzeczyć, i tak poważny, że nie można go usprawiedliwić. Nie mają więc nic na swoją obronę ani niczego, co mogłoby złagodzić nadchodzący wyrok.

Nie mogą twierdzić, że są niewinni, bo ich grzechy są zapisane w pełnej wiedzy Boga i w ich własnym sumieniu. Są też widoczne dla świata w śladach, które po sobie zostawiły (Księga Jeremiasza 17:1–2). Zostały zapisane przed Bogiem w sposób całkowicie jasny i trwały, a On je przechowuje, by nie zostały zapomniane (Księga Powtórzonego Prawa 32:34). Wyryto je żelaznym rylcem i diamentowym ostrzem, więc czas ich nie zatrze. Grzech grzeszników nie zostaje zapomniany, dopóki nie zostanie przebaczony.

Ich grzech jest też wyryty w ich sercach. Własne sumienie świadczy przeciwko nim niczym liczni świadkowie przed sądem. To, co zapisane w sercu, może przez pewien czas pozostać ukryte, ale nie da się tego wymazać. Pewnego dnia zostanie przedstawione jako dowód, gdy otworzą się księgi. Nawet jeśli odrzucają świadectwo sumienia, dowodów jest aż nadto, bez potrzeby szukania dalszych.

Bóg wskazuje na rogi ich ołtarzy, na które skrapiano krew ofiar składanych bożkom. Mogły się na nich znajdować również imiona fałszywych bogów, którym służyli. Przeciwko nim zaświadczą sąsiedzi, a także stworzenia, które krzywdzili, służąc własnym żądzom. Świadkami będą również ich dzieci, bo pamiętają ołtarze i gaje, do których rodzice prowadzili je, gdy były małe (Księga Jeremiasza 17:2). Od najmłodszych lat były otoczone tymi praktykami. Mówiono o nich często, bez skrępowania i z upodobaniem.

Nie mogą też twierdzić, że okazali skruchę i zmienili swoje serca. Ich wina jest oczywista, a miłość do grzechu wciąż silna i trudna do wykorzenienia. Wielu rozumie te słowa jako obraz grzechu głęboko wyrytego na tablicach ich serc (Księga Jeremiasza 17:1–2). Ich przywiązanie do niego jest trwałe. Grzech stał się częścią ich natury, a oni trzymają się go jak czegoś cennego. Ich umysły wciąż skłaniają się ku bożkom, a ani słowo Boga, ani Jego karcenie nie sprawiły, że o nich zapomnieli lub mniej się do nich przywiązali.

Grzech jest zapisany na rogach ich ołtarzy, bo związali się z bożkami i postanowili trwać przy tym, co uczynili. W tym sensie można też rozumieć słowa z Księgi Jeremiasza 17:2: równie gorąco pamiętają o swoich dzieciach, ołtarzach i gajach. Są do nich tak przywiązani i tak niechętni, by je porzucić, jak ludzie do własnych dzieci. Żyją i umierają ze swoimi bożkami. Nie potrafią o nich zapomnieć, tak jak matka nie potrafi zapomnieć o karmionym piersią niemowlęciu.

Skoro wina została w pełni udowodniona, potwierdzony zostaje też wyrok (Księga Jeremiasza 17:3–4). Ponieważ tak uparcie trwają w grzechu i nie chcą go porzucić, będą musieli rozstać się ze swoimi skarbami, które przejmą obcy. Jerozolima jest górą Boga pośród równiny, wzniesioną na wzgórzu pośrodku nizinnego kraju. Bóg odda na łup całe bogactwo tego zamożnego miasta. Można też rozumieć te słowa tak, że całe bogactwo Jego gór i pól — zarówno plony z okolicznych ziem, jak i zapasy zgromadzone w mieście — zostanie wydane w ręce Chaldejczyków.

Słuszne jest, by ludzie utracili to, czego używali do oddawania czci bożkom i służenia własnym żądzom. Cała ziemia była górą Boga, jak czytamy w Księdze Psalmów 78:54 i Księdze Powtórzonego Prawa 11:11, lecz oni uczynili z niej miejsce grzechu i oddawali cześć bożkom na wysokich wzgórzach (Księga Jeremiasza 17:2). Teraz te miejsca na całym ich terytorium staną się łupem. To, co człowiek czyni narzędziem grzechu, Bóg może obrócić w łup dla wroga. Nie można oczekiwać pociechy od tego, co przynosi Bogu ujmę.

Utracą też swoje dziedzictwo i zostaną uprowadzeni do obcej ziemi (Księga Jeremiasza 17:4). „Ty sam” — albo „ty i wszyscy, którzy są w tobie” — utracisz ziemię, którą dałem. Bóg przyznaje, że była to ich własność i że to On im ją dał. Mieli do niej wyraźne prawo, co jeszcze bardziej uwydatnia ich nierozsądek: sami się z niej wygnali. Niektórzy odczytują te słowa jako zapowiedź, że zostaną wypędzeni z własnej winy. Przestaną korzystać z ziemi albo pozostawią ją odłogiem. Prawo nakazywało pozwalać ziemi odpocząć co siódmy rok (Księga Wyjścia 23:11). Nie byli temu posłuszni, więc Bóg zmusi ziemię do odpoczynku (Księga Kapłańska 26:34). Nie będzie to jednak odpoczynek dla nich, bo w nieznanym kraju będą służyć swoim wrogom.

Grzech odbiera nam pociechę i radość z tego, co dał Bóg. Utrata posiadania nie oznacza jednak utraty prawa na zawsze. W tych słowach kryje się zapowiedź, że jeśli okażą skruchę, mogą znów odzyskać ziemię. Na razie rozpalili ogień gniewu Boga. Płonie tak gwałtownie, że zdaje się, iż nigdy nie zgaśnie. I nie zgaśnie, jeśli nie okażą skruchy, bo to gniew wiecznego Boga skierowany przeciwko nieśmiertelnym duszom. Nikt nie potrafi pojąć potęgi tego gniewu.