Księga Jeremiasza 15:1 – znaczenie i zastosowanie

Niewiele jest fragmentów, które tak mocno ukazują gniew Boga wobec zatwardziałego ludu. Jeremiasz żarliwie modlił się za nich, a inni przyłączyli się do jego modlitwy, jednak nie przyniosło to ani odroczenia, ani złagodzenia wyroku. Odpowiedź Boga jasno pokazuje, że wyrok już zapadł, nie można go odwrócić i wkrótce zostanie wykonany.

Najpierw warto zwrócić uwagę na grzech, który stał się podstawą tego surowego wyroku. Jego przyczyny sięgają dawnego zła, związanego z Manassesem, królem Judy, i tym, co uczynił w Jerozolimie (Księga Jeremiasza 15:4). Gdzie indziej czytamy, że Jerozolima została zniszczona właśnie z tego powodu, a szczególnie z powodu bałwochwalstwa Manassesa i przelanej przez niego niewinnej krwi, której Pan nie chciał przebaczyć (2 Księga Królewska 24:3–4). Nazywa się go synem Ezechiasza, ponieważ pochodzenie od tak dobrego ojca czyniło jego grzech jeszcze cięższym, a nie lżejszym. Od czasów Manassesa minęło wiele lat, a jednak jego grzech nadal został mu przypisany. Pokazuje to, że wina za przelaną krew nie znika wraz z upływem czasu, a odroczenie wyroku nie jest tym samym co przebaczenie.

Podstawą wyroku jest również obecne zatwardzenie serca ludu. Bóg mówi, że Go opuścili, odwrócili się od służenia Mu i zeszli z drogi, którą im wyznaczył (Księga Jeremiasza 15:6). O ich uporczywej odmowie nawrócenia świadczy też to, że nie porzucają własnych dróg i nie wracają do Bożych przykazań (Księga Jeremiasza 15:7). Ci, którzy zbłądzili, mogą dostąpić miłosierdzia, jeśli wrócą, ale ci, którzy wciąż trzymają się buntu, nie mogą oczekiwać przychylności.

Wyrok oznacza całkowitą zagładę. Bóg mówi, że nie będzie już patrzył na nich przychylnie: nie będzie miał serca dla tego ludu. Święty Bóg nie może nadal mieć upodobania w ludziach, którzy tak głęboko Go odrzucają. Dlatego mówi: „Wypędź ich sprzed mojego oblicza”, co oznacza, że potraktuje ich jako coś odrażającego i budzącego wstręt, i nie będzie już ich znosił.

Mówi też, że nikt nie będzie mógł się za nimi wstawiać, nawet Mojżesz czy Samuel (Księga Jeremiasza 15:1). Mojżesz i Samuel byli jednymi z najznakomitszych przykładów modlitwy i pośrednictwa, czyli stawania między Bogiem a Jego grzesznym ludem, by prosić o miłosierdzie. Izrael wiele razy zostałby zniszczony, gdyby Mojżesz nie stanął w jego obronie, a modlitwy Samuela również pomogły ocalić lud (1 Księga Samuela 12:19). Jednak w tym przypadku nawet ich wstawiennictwo nie wystarczyłoby. Chodzi o to, że skoro tak wielcy święci nie mogli odwrócić tego wyroku, Jeremiasz również nie powinien się tego spodziewać. Sformułowanie to sugeruje także, że święci w niebie nie wstawiają się za świętymi na ziemi. Chrystus jest jedynym pośrednikiem w życiu przyszłym, choć Mojżesz, Samuel i inni pełnili tę rolę za swoich czasów.

Bóg mówi następnie, że lud zostanie wydany na kolejne niszczycielskie wyroki. Jeśli wypędzi ich sprzed swojego oblicza, gdzie znajdą schronienie? (Księga Jeremiasza 15:2). Nigdzie. Jedni umrą od zarazy, która zabija bez widocznej ludzkiej przyczyny, jak w czasie epidemii (Apokalipsa św. Jana 6:8). Inni zginą od miecza, każdy w sposób, który został mu wyznaczony. Na końcu wymieniono niewolę, zapewne dlatego, że jest najcięższa ze wszystkich: przynosi długotrwałe cierpienie i pełnię udręk.

Miecz zostaje wspomniany ponownie w Księdze Jeremiasza 15:3. Wymieniono tam czterech niszczycieli, jakby byli dowódcami stojącymi nad żołnierzami. Jeśli ktoś ocaleje od miecza, i tak zginie od zarazy, głodu albo w niewoli. Ci, którzy padną od miecza, również podlegają Bożemu wyrokowi, który ściga grzeszników nawet po śmierci. Ciała tych, którzy pozostaną na polu, rozszarpią psy. A jeśli ktoś sądzi, że zdoła uciec przed sprawiedliwością, zostanie rozproszony po wielu królestwach ziemi jako widoczny przykład Bożej sprawiedliwości (Księga Jeremiasza 15:4), niczym Kain, który stał się wędrującym ostrzeżeniem dla wszystkich.

Zginą, nie mając nikogo, kto mógłby im pomóc. Sam Bóg, który był ich Bogiem, zwraca się przeciwko nim i mówi: „Wyciągnę przeciwko tobie rękę”. Oznacza to cios wymierzony z rozmysłem i stanowczo, który dosięgnie daleko i uderzy głęboko. Bóg mówi: „Mam już dość ustępowania” (Księga Jeremiasza 15:6). To mocne sformułowanie pokazuje, jak długo wystawiali Jego cierpliwość na próbę, zwłaszcza udając nawrócenie, choć nie zamierzali naprawdę się zmienić. Bóg często powstrzymywał swój gniew, ale teraz nie będzie już zwlekał. Jakże nieszczęsny jest los tych, którzy tak długo grzeszą przeciwko Bożemu miłosierdziu, że w końcu je tracą.

Zwraca się przeciwko nim także ich własna ziemia i wypędza ich, tak jak niegdyś wypędziła Kananejczyków. Było to częścią ostrzeżenia zawartego w Prawie (Księga Kapłańska 18:28). Bóg mówi, że przewieje ich jak ziarno przez bramy kraju, co oznacza, że rozproszy ich przez bramy ich własnego miasta i dalej, przez bramy okolicznych narodów (Księga Jeremiasza 15:7). Zostaną im odebrane dzieci, które powinny były wesprzeć rodziców, gdy ci rozmawiali z wrogiem przy bramie miasta. Bóg mówi, że uczyni ich bezdzietnymi, więc pozostanie niewiele nadziei, że następne pokolenie przywróci im pomyślność. Gdy lud zostanie zniszczony, wkrótce opustoszeje także sama ziemia.

Ten ponury obraz zostaje rozwinięty w następnych wersetach, w których pojawia się niszczyciel sprowadzony przeciwko ludowi. Gdy Bóg ma do wykonania krwawe dzieło, znajdzie narzędzia, które je wykonają.

Nebukadnesar zostaje nazwany niszczycielem przychodzącym w południe, a nie złodziejem nocą. Nie przedstawiono go jako kogoś, kto boi się przyłapania, lecz jako tego, kto jawnie przełamuje wszelką obronę i w biały dzień odbiera innym ich prawa. Niektórzy odczytują te słowa tak: „Sprowadzę na matkę młodzieńca, niszczyciela”, ponieważ Nebukadnesar był jeszcze młody, gdy po raz pierwszy najechał Judę, w pierwszym roku swojego panowania.

Werset może również znaczyć: „Sprowadzę na nią, na matkę młodzieńców, niszczyciela”. Jerozolima była bowiem jak miasto-matka, pełne młodych mężczyzn. Słowa te mogą też szczególnie wskazywać na ból matek, które miały wielu synów zdolnych do walki. Synowie ci mieli wkrótce narazić życie na polu bitwy, prawdopodobnie polec w starciu z silniejszym wrogiem i napełnić głębokim smutkiem matki, które wychowały ich z wielką troską.

Ten sam Bóg, który sprowadził na nich niszczyciela, sprawił również, że nagle rzucił się on na zdobycz, a potem ogarnęła miasto trwoga. Hebrajskie sformułowanie jest bardzo urywane: „miasto i trwogi”, jakby Bóg mówił: „O miasto, jaki strach na ciebie spadnie!”. Miasto i jego trwogi zostają połączone, choć wcześniej wydawały się od siebie odległe. Pan Gataker odczytuje te słowa tak: „Nagle sprowadzę na nią strażnika i trwogi”, ponieważ użyte tu słowo może oznaczać strażnika (Księga Daniela 4:13, Księga Daniela 4:23), a żołnierzy chaldejskich nazywano strażnikami (Księga Jeremiasza 4:16).

Następnie opisano straszliwą rzeź. Po pierwsze, żony zostają bez mężów. „Ich wdów jest więcej niż piasku morskiego” — jest ich tak wiele. Bóg obiecał kiedyś, że mężczyźni z Izraela będą liczni jak piasek morski, teraz jednak zostają wybici, a ich wdowy są równie niezliczone. Bóg mówi jednak: „Ich liczba wzrosła przede Mną”. Choć ich mężowie zginęli od miecza wymierzonego przez Bożą sprawiedliwość, wdowy zostały objęte ramionami Jego miłosierdzia. Bóg przyjął nawet tytuł Boga wdów jako jeden ze swoich czcigodnych tytułów.

Po drugie, rodzice tracą dzieci. Matka, która urodziła siedmiu synów i spodziewała się, że będą dla niej podporą i radością na starość, teraz gaśnie, gdy widzi, jak wszyscy giną od miecza jednego dnia. Ta, która miała wiele dzieci, osłabła (1 Księga Samuela 2:5). Pokazuje to, jak niepewnym źródłem pociechy mogą być dzieci. Powinno nas to uczyć, by cieszyć się nimi, nie przywiązując się do nich nadmiernie. Gdy dzieci giną, matka oddaje ducha, bo jej życie było związane z ich życiem. Jej słońce zachodzi jeszcze za dnia. Traci wszystkie pociechy właśnie wtedy, gdy sądziła, że jest w samym środku radości.

Teraz zawstydzona i oszołomiona myśli o tym, jak bardzo była dumna ze swoich synów, jak mocno ich kochała i jak wiele po nich oczekiwała. Niektórzy rozumieją tę pogrążoną w żałobie matkę jako Jerozolimę, opłakującą śmierć swojego ludu tak głęboko, jak matka opłakuje dzieci. Wielu już zginęło, a pozostali, którzy uszli z życiem i mieli dać początek nowemu pokoleniu, również zostaną wydani na śmierć od miecza przed swoimi wrogami. Tak mówi Pan, Sędzia nieba i ziemi, który zawsze sądzi sprawiedliwie, nawet gdy wyrok wydaje się surowy.

Zginą, a nikt nie okaże im litości (Księga Jeremiasza 15:5). „Kto zlituje się nad tobą, Jerozolimo?”. Gdy Bóg wypędził cię sprzed swego oblicza, a Jego współczucie odwróciło się od ciebie, miłosierdzia nie okażą ci ani wrogowie, ani przyjaciele. Nikt nie będzie ci współczuł ani cię opłakiwał, nikt nie zada sobie trudu, by zapytać, co się z tobą dzieje.

Ich przyjaciele sami byli uwikłani w te same nieszczęścia i byli zajęci opłakiwaniem własnego nieszczęścia. Dla wszystkich wokół było też jasne, że sami sprowadzili na siebie tę klęskę, nie chcąc porzucić grzechu. Wielokrotnie wzywano ich do opamiętania i zmiany postępowania, ale nie chcieli słuchać. Trudno więc było komukolwiek litować się nad nimi. Izrael sam doprowadził się do zguby. Ci, którzy mogli tak łatwo zostać ocaleni, lecz nie chcieli, zginą na zawsze bez litości.

W ten sposób Bóg dopełniłby ich nieszczęścia. Sprawiłby, że znajomi odsunęliby się od nich, tak jak stało się w przypadku przyjaciół Hioba. Powinniśmy dostrzegać sprawiedliwą rękę Boga zarówno w chłodzie ze strony przyjaciół, jak i w krzywdach wyrządzanych przez wrogów.