Księga Powtórzonego Prawa 7:1 – znaczenie i zastosowanie

To bardzo poważne ostrzeżenie przed wszelką przyjaźnią i wspólnotą z bożkami oraz ich czcicielami. Ci, którzy zostali dopuszczeni do wspólnoty z Bogiem, nie mogą mieć udziału w bezowocnych dziełach ciemności. Te nakazy miały uchronić Izraelitów przed pułapką, która właśnie przed nimi stanęła.

Izraelitom nakazano nie okazywać litości narodom kananejskim (Księga Powtórzonego Prawa 7:1–2). Było to dzieło sądu, a zarazem dzieło Boga: dobre, a w odpowiednim czasie i miejscu konieczne, słuszne i godne. Bóg najpierw obiecał, że wprowadzi ich do Ziemi Obiecanej i wypędzi stamtąd te narody. Nie było powodu, by w to wątpić. Jego mocy nie da się oprzeć, więc może tego dokonać. Jego obietnica nie może zostać złamana, więc tego dokona.

Skazane narody zostały wymienione z nazwy i policzone. Było ich siedem, a Izrael miał zmierzyć się z siedmioma narodami, co stawiało go w ogromnie niekorzystnej sytuacji. Wymieniono je, aby Izraelici znali granice powierzonego im zadania. Surowość miała sięgać tylko tak daleko i ani kroku dalej. Nie wolno im było pod pozorem tego nakazu zabijać każdego, kogo napotkają. Ograniczenie polecenia do tych narodów pokazuje też, że późniejsze pokolenia nie miały traktować go jako wzoru. Nie można się na nie powoływać, by usprawiedliwiać okrutne prawa, które nie znają litości. Gdy Bóg sam wydał ten nakaz, pasował on do tamtego szczególnego czasu, podobnie jak obowiązujące wówczas prawo wymagało zabijania i spalania wielu zwierząt w ofierze. Teraz jednak, gdy wszystkie ofiary za grzech zostały dopełnione w wielkiej ofierze Chrystusa, życie ludzkie jest jeszcze cenniejsze. Nawet ci, którzy mają największą władzę, nie mogą traktować życia lekkomyślnie.

O tych narodach powiedziano również, że są większe i silniejsze od Izraela. Od dawna mieszkały w tej ziemi, podczas gdy Izraelici przybyli tam jako obcy. Było ich więcej, a ich żołnierze byli liczniejsi i bardziej doświadczeni. Nic z tego nie mogło jednak powstrzymać Boga przed wypędzeniem ich sprzed Izraela. Siła wrogów Izraela ukazuje jedynie moc jego Boga, który z pewnością ich pokona.

Izraelici mieli też wykonać swoją część zadania: uderzyć na te narody i doszczętnie je zniszczyć (Księga Powtórzonego Prawa 7:2). Skoro Bóg miał je wypędzić, Izrael nie powinien ich przyjmować, nawet jako dzierżawców, poddanych czy sług. Nie wolno było zawierać z nimi żadnego przymierza ani okazywać im litości. Ta surowość została ustanowiona po pierwsze jako kara za zło, którego dopuściły się te narody i ich przodkowie. Miara winy Amorytów już się dopełniła, a im dłużej odwlekał się sąd, tym surowszy stawał się, gdy w końcu nadchodził.

Po drugie, miało to uchronić lud Boży przed krzywdą, jaką te narody mogły mu wyrządzić, gdyby pozostały przy życiu. Ludzi oddających się tym obrzydliwościom nie wolno było włączać do świętego ludu, bo mogliby go skazić. Lepiej, by stracili życie, niż żeby Izrael utracił prawdziwą religię i cześć oddawaną Bogu. Podobnie mamy postępować z grzechami i pożądaniami, które walczą przeciwko naszej duszy. Bóg oddał je w nasze ręce przez obietnicę, że grzech nie będzie nad nami panował, chyba że zaniedbamy swój obowiązek. Nie wolno nam zawierać z nimi pokoju ani okazywać im litości. Mamy je uśmiercić, przybić do krzyża i doszczętnie zniszczyć.

Zakazano im także zawierać małżeństwa z tymi, którzy uniknęli miecza (Księga Powtórzonego Prawa 7:3–4). Rodziny Kananejczyków były stare, a niektóre z nich zapewne cieszyły się szacunkiem. Mogło to kusić Izraelitów, zwłaszcza osoby o niższej pozycji w swoich plemionach, by zawierać z nimi małżeństwa i w ten sposób zyskać wyższy status. Przydatna mogła się też wydawać ich znajomość tej ziemi. Jednak we wszystkich takich wyborach należało kierować się wiarą i bojaźnią Bożą. Małżeństwo z nimi było zakazane, bo niosło ze sobą niebezpieczeństwo. Już wcześniej takie związki doprowadziły do zguby ludzi (Księga Rodzaju 6:2), a od tamtej pory wiele osób na świecie również poniosło klęskę przez małżeństwa z ludźmi niebojącymi się Boga. W małżeństwach osób o różnej wierze bardziej należy obawiać się zepsucia tego, co dobre, niż liczyć na przemianę tego, co złe.

Późniejsza historia potwierdziła, jak mądre było to ostrzeżenie: tamci ludzie odciągną syna od podążania za Bogiem. Salomon drogo zapłacił za ten grzech. Doszło do ogólnonarodowej pokuty z powodu małżeństw z cudzoziemkami i przeprowadzono reformę (Księga Ezdrasza 9:1–15; 10; Księga Nehemiasza 13). Nowy Testament również ostrzega wierzących przed wchodzeniem w nierówne jarzmo z niewierzącymi (Drugi List do Koryntian 6:14). Ci, którzy wybierają współmałżonka, nie trzymając się granic wyznaczonych przez szczere wyznawanie wiary, nie mogą oczekiwać, że znajdą potrzebne im wsparcie. W jednej z chaldejskich parafraz uzasadniono to dodatkowo stwierdzeniem, że kto poślubia czciciela bożków, w istocie poślubia także jego bożki.

Nakazano im również zniszczyć każdy pozostały ślad bałwochwalstwa (Księga Powtórzonego Prawa 7:5). Ich ołtarze, stele, święte gaje i rzeźbione posągi miały zostać zniszczone zarówno z powodu świętej odrazy do bałwochwalstwa, jak i po to, by nie dopuścić do jego szerzenia się. Taki nakaz został wydany już wcześniej (Księga Wyjścia 23:24; Księga Wyjścia 34:13). Później lud dokonał wielu takich dzieł w pobożnym zapale (Druga Księga Kronik 31:1), podobnie jak dobry król Jozjasz (Druga Księga Kronik 34:3, 34:7). Przypomina to spalenie ksiąg magicznych opisane w Dziejach Apostolskich 19:19.

Za tym ostrzeżeniem przemawiały też mocne powody. Jednym z nich było wybranie Izraela przez Boga na Jego własny lud (Księga Powtórzonego Prawa 7:6). Między Bogiem a Izraelem istniało przymierze, wiążąca relacja, która nie łączyła Go z żadnym innym narodem na ziemi. Jak mogli znieważać Go bałwochwalstwem po tym, jak tak ich wyróżnił? Jak mogli lekceważyć Go po okazanej im dobroci? Jak mogli stawiać się na równi z innymi narodami, skoro Bóg wyniósł ich ponad wszystkie ludy?

Kolejnym powodem była darmowa łaska, która skłoniła Boga do ich wybrania. Nie było w nich niczego, co zasługiwałoby na tę przychylność albo na nią zapracowało. Wielkość króla wiąże się z liczbą jego poddanych (Księga Przysłów 14:28), lecz Izraelitów było niewielu. Gdy schodzili do Egiptu, liczyli zaledwie siedemdziesiąt osób. Choć później bardzo się rozmnożyli, wiele innych narodów nadal było znacznie liczniejszych. Byli najmniej liczni ze wszystkich ludów (Księga Powtórzonego Prawa 7:7). Targum jerozolimski przedstawia to w zbyt pochlebny sposób, mówiąc, że byli pokorniejsi i łagodniejsi od wszystkich ludów. Prawda była raczej odwrotna: byli najbardziej uparci i najtrudniejsi ze wszystkich.

Powód, dla którego Bóg ich wybrał, wynikał wyłącznie z Niego samego (Księga Powtórzonego Prawa 7:8). Umiłował ich, bo sam postanowił ich umiłować. Ojcze, tak właśnie zechciałeś. Bóg miłuje wszystkich, których miłuje, z własnej woli (Księga Ozeasza 14:4). Ci, którzy giną, ponoszą konsekwencje własnych czynów, a wszyscy zbawieni dostępują zbawienia dzięki szczególnej przychylności Boga. Dokonał tego dzieła, bo postanowił dotrzymać słowa.

Bóg wyprowadził Izraelitów z Egiptu, wypełniając przysięgę złożoną ich ojcom. Ani oni sami, ani ich czyny nie sprawiły, że Bóg był im cokolwiek winien. Związał się własną obietnicą i miał jej dotrzymać, choć byli niegodni.

Istotą przymierza, do którego zostali wprowadzeni, była wzajemna więź: tak jak oni należeli do Boga, tak Bóg miał być dla nich. Mieli doświadczyć Jego dobroci jako wierni Mu ludzie, jak mówi Księga Powtórzonego Prawa 7:9. Pan, ich Bóg, nie jest taki jak bogowie narodów. Tamci bogowie byli wytworami ludzkiej wyobraźni, odpowiednimi co najwyżej do swobodnej poezji, lecz nie do prawdziwego kultu. Pan jest prawdziwym Bogiem, jedynym Bogiem, Bogiem wiernym. Ma moc i pragnie nie tylko dotrzymywać własnych obietnic, lecz także spełniać słuszne nadzieje tych, którzy oddają Mu cześć. Dochowa przymierza i okaże miłosierdzie, to znaczy obdarzy miłosierdziem zgodnie z przymierzem tych, którzy Go miłują i przestrzegają Jego przykazań. Nie możemy szczerze twierdzić, że Go miłujemy, jeśli nie zależy nam na posłuszeństwie Jego przykazaniom. To miłosierdzie nie jest małe ani krótkotrwałe. Sięga tysięcy pokoleń, bo jego źródło nigdy nie wysycha, a jego strumienie nie ustają.

Bóg jest jednak również sprawiedliwy wobec swoich wrogów. Odpłaca tym, którzy Go nienawidzą, jak mówi Księga Powtórzonego Prawa 7:10. Ci, którzy świadomie grzeszą, nienawidzą Boga, bo grzeszne usposobienie jest Mu wrogie. Szczególnie dotyczy to bałwochwalców, którzy opowiadają się po stronie rywali Boga. Nienawidzący Boga nie mogą wyrządzić Mu prawdziwej szkody, ale z pewnością doprowadzą do własnej zguby. Bóg odpłaci im jawnie, na oczach wszystkich, mimo ich buntu i bezsilnego gniewu. O Jego strzałach mówi się, że są wycelowane w ich twarze (Księga Psalmów 21:12). Może to też znaczyć, że ześle sądy, które wyraźnie pokażą im, że ich bałwochwalstwo zasługiwało na karę. Porównaj Księgę Hioba 21:19. Choć zemsta może wydawać się powolna, nie zostanie odwleczona ponad miarę sprawiedliwości. Nieprawy i grzesznik otrzymają zapłatę na ziemi (Księga Przysłów 11:31).

Nie mogę pominąć objaśnienia tego wersetu w Targumie jerozolimskim, ponieważ świadczy ono o wierze żydowskiej wspólnoty w życie przyszłe. Według niego Bóg wynagradza w tym świecie tych, którzy Go nienawidzą, za ich dobre uczynki, aby w przyszłym świecie ich zniszczyć.