Księga Powtórzonego Prawa 29:9 – znaczenie i zastosowanie

Słowa Mojżesza są tu dłuższe, pełniejsze i mocniejsze niż zwykle, ponieważ zbliża się koniec jego przemowy. Mówi z wielką powagą i żarliwością, pragnąc, by ten beztroski lud odczuł wagę jego słów. Chce mocniej związać Izraelitów z Bogiem i ich powinnościami, dlatego przemawia z wielką uroczystością i niejako odnawia ich przymierze z Bogiem. Zastępuje to zewnętrzny obrzęd opisany w Księdze Wyjścia 24:4 i kolejnych wersetach. Bóg nie zapomni tego przymierza, ale oni również nigdy nie powinni o nim zapomnieć.

Mojżesz nie prosi o ponowne formalne głosowanie. Przedstawia im sprawę jasno i pozostawia ją przed Bogiem oraz ich własnym sumieniem. Przymierze zawierają z Panem, swoim Bogiem, i mają oddać Mu się całkowicie. Wymaga to szczerości, powagi, pokory i czci, ponieważ mają do czynienia z wielkim Bogiem, który zna ich całkowicie i ma nad nimi pełną władzę.

Do tego przymierza zostaje włączony cały lud. Przywódcy, naczelnicy plemion, starsi i urzędnicy nie powinni uważać, że podporządkowanie się Bożym rządom uwłacza ich godności. Powinni raczej iść na przedzie i dawać dobry przykład tym, którzy im podlegają. Przymierze obejmuje także żony i dzieci, choć nie liczono ich w ten sam sposób, a także małe dzieci, które można nosić na rękach. Nawet niemowlęta można włączyć do przymierza z Bogiem i należy przyprowadzać je razem z rodzicami.

Obejmuje ono również cudzoziemca przebywającego w ich obozie, jeśli odwrócił się od bożków i zwrócił ku prawdziwemu Bogu. Widać w tym wczesny przejaw życzliwości wobec narodów spoza Izraela oraz zapowiedź miłosierdzia, jakie Bóg okaże później poganom, czyli ludom nieżydowskim. Nie pominięto nawet najniżej postawionych pracowników: drwali i nosiwodów. Nikt nie jest zbyt wielki, by nie podlegać przymierzu, i nikt nie jest zbyt mały, by nie mieć udziału w jego błogosławieństwach. W Chrystusie nie ma różnicy między niewolnikiem a wolnym (List do Kolosan 3:11), a jeśli ktoś został powołany jako sługa, nie powinien się tym martwić (Pierwszy List do Koryntian 7:21).

Przymierze obejmuje także tych, którzy tamtego dnia nie stali tam osobiście. Dotyczy to osób pozostających w domu z powodu choroby lub koniecznych obowiązków. One również były nim związane, ponieważ miały udział we wspólnych błogosławieństwach narodu. Przymierze obejmuje także przyszłe pokolenia, nawet tych, którzy jeszcze się nie narodzili. W ten sposób zapowiada ono przymierze łaski, czyli Bożą umowę zbawienia z Jego ludem, i daje mocne świadectwo o Pośredniku, który przynosi nam to przymierze i jest ten sam wczoraj, dziś i na wieki.

Istota przymierza jest prosta: Bóg przyjmie ich jako swój lud, a oni mają żyć jak Jego lud. Mają być ugruntowani w Nim, oddani Mu i polegać na Nim. W zamian On będzie ich Bogiem, zgodnie z przymierzem zawartym z ich przodkami, Abrahamem, Izaakiem i Jakubem, których ukazuje się jako wzory wiary i posłuszeństwa. Rozważenie swojej więzi z Bogiem i powinności, które wynikają z przynależności do Niego, wystarczy, by wejść zarówno w obowiązki, jak i pocieszenie płynące z przymierza.

Głównym powodem odnowienia przymierza było uchronienie ludu przed bałwochwalstwem, czyli oddawaniem czci fałszywym bogom. Inne grzechy mogły sprowadzić na nich zgubę, ale to bałwochwalstwo najpewniej zniszczyłoby ich jako naród. Mojżesz przypomina im o grożącym niebezpieczeństwie: mieszkali w Egipcie, kraju pełnym kultu bożków, i mogli nadal nosić w sobie ślady jego wpływu. Przechodzili też przez inne kraje, takie jak Edom i Moab, gdzie widzieli odrażające praktyki i bożki. Niektórzy mogli ulec pociągowi do tych widzialnych bogów z drewna lub kamienia, bo mogli je zobaczyć, zamiast oddawać cześć niewidzialnemu Bogu, którego nigdy nie widzieli.

Mojżesz wyraźnie ich ostrzega: jeśli odwrócą się od Boga ku bożkom, narażą się na zgubę. Jeśli nie powstrzymają ich nakazy przymierza, powstrzymają ich jego przekleństwa. Bałwochwalstwo najpierw zniszczyłoby poszczególne osoby, a potem ich rodziny. Niebezpieczeństwo zaczyna się w sercu, od wewnętrznego odwrócenia się od Boga. Człowiek odchodzi od Boga żywego ku martwym bożkom z powodu niewiary oraz pociągu do własnych pragnień i wyobrażeń. Gdy ktoś zaczyna zaniedbywać Boga, łatwo daje się prowadzić ku innym bogom. Wybierając innych bogów, odwraca się w istocie od prawdziwego Boga, ponieważ On nie dzieli swojego miejsca z rywalami. Albo jest wszystkim, albo nie ma Go wcale.

Po drugie, osoba oddająca cześć fałszywym bogom przypomina korzeń, który wydaje gorzką truciznę, żółć i piołun. Jest niebezpieczna, zatruta złymi przekonaniami i pragnieniami. Skrycie gardzi Bogiem Izraela i Jego nakazami, a podziwia bogów innych narodów. Dlatego wszelkimi sposobami stara się deprawować innych i prowadzić ich do bałwochwalstwa, czyli oddawania czci fałszywym bogom. Jej owoc jest jak trujący chwast, o którym mowa w Księdze Ozeasza 10:4, i jak piołun. To głęboko obraża Boga i kończy się goryczą dla wszystkich, których zwiodła.

Apostoł ostrzega przed takim samym niebezpieczeństwem w Liście do Hebrajczyków 12:15. Tacy ludzie są jak chwasty na polu. Jeśli zostawi się je bez przeszkód, rozrosną się na całym polu. Odrobina zakwasu, czyli drożdży, może przeniknąć całe ciasto. Podobnie odrobina fałszywej nauki może skazić całą wspólnotę.

Po trzecie, taka osoba czuje się bezpieczna w głębi serca, to znaczy obiecuje sobie pokój, choć nadal żyje w grzechu. W Księdze Powtórzonego Prawa 29:19 słyszy słowa przekleństwa, więc nie może twierdzić, że nie wiedziała. Mimo to błogosławi sobie w sercu. Uważa, że uniknie gniewu Boga Izraela, bo ufa swoim bożkom. W istocie mówi: „Będę mieć pokój”, choć kieruje się własnymi wyobrażeniami zamiast Bożym nakazem. Wyrażenie „dodać pijaństwo do pragnienia” oznacza dokładanie jednego grzechu do drugiego.

Bałwochwalcy często przypominali pijaków. Byli mocno przywiązani do swoich bożków i usilnie starali się wciągać w ten kult innych. Ich praktykom religijnym zwykle towarzyszyły rozwiązłe zachowanie i uczty (Pierwszy List Piotra 4:3). Jest to więc także ostrzeżenie dla pijaków, zwłaszcza pijaków z Efraima. Wracają do grzechu, nawet gdy odczuli już jego szkodliwe skutki (Księga Przysłów 23:35). Wśród najgorszych pijaków byli ci, którzy upijali się na cześć bożków. Wielu ludzi podlega Bożemu przekleństwu, a mimo to sami sobie błogosławią, oszukując jedynie samych siebie. Człowiek jest bliski zguby i jest mało prawdopodobne, że się opamięta, gdy wmówi sobie, że będzie mieć pokój, choć nadal trwa w grzechu. Pijaństwo zatwardza serce i przytępia sumienie tak samo jak każdy inny grzech. Dziwnie silnie kusi nawet po tym, jak ktoś już odczuł jego skutki, a ludzie często próbują wciągać w nie również innych (Księga Habakuka 2:15). Bałwochwalstwo równie mocno zniewala.

Po czwarte, Boży sąd nad taką osobą jest sprawiedliwy i surowy ze względu zarówno na grzech, jak i na zuchwałą zniewagę, jaką jest twierdzenie, że będzie się mieć pokój, trwając w buncie. To tak, jakby nazywać kłamstwem prawdę wieczną (Księga Rodzaju 3:4). W całym Piśmie Świętym niewiele jest ostrzeżeń straszniejszych od tego. Osoby świadomie i zuchwale grzeszące powinny je czytać i drżeć. Nie jest to straszenie dzieci ani ludzi nierozsądnych, lecz prawdziwe ogłoszenie gniewu Boga wobec ludzkiej niegodziwości i złego postępowania (Księga Powtórzonego Prawa 29:20–21).

Pan nie oszczędzi takiej osoby. Skończą się dni zwłoki, które nadużywała, a wśród sądu nie będzie już pamięci o miłosierdziu. Gniew i zazdrość Pana, Jego najgwałtowniejszy gniew, będą unosić się nad nią jak dym z pieca. Przekleństwa zapisane w Prawie spoczną na niej. Nie przestraszą jej tylko na chwilę, lecz pozostaną z nią i pociągną ją ku najgłębszemu piekłu (Ewangelia Jana 3:36). Jej imię zostanie wymazane, co oznacza, że sama zostanie odcięta, a jej pamięć zaniknie i przepadnie razem z nią. Zostanie przeznaczona na zgubę, co najpełniej oddaje znaczenie przekleństwa. Zostanie pozbawiona wszelkiego szczęścia i nadziei na nie, naznaczona cierpieniem, od którego nie ma ratunku. Wszystko to stanie się zgodnie z przekleństwami przymierza, najstraszniejszymi ze wszystkich, bo są słusznym wyrokiem za nadużycie łaski.

Bałwochwalstwo sprowadziłoby także ruinę na cały naród. Na kraj, który pozwolił temu gorzkiemu korzeniowi rosnąć i się rozprzestrzeniać, spadłyby plagi. Sąd ogarnąłby ziemię w takim samym stopniu, w jakim rozprzestrzeniłby się grzech. Zagłada zaczęłaby się od plag i chorób (Księga Powtórzonego Prawa 29:22), czyli od łagodniejszych kar, które miały ich wezwać do powrotu. Gdyby to nie pomogło, skończyłoby się całkowitą zagładą, jak w Sodomie (Księga Powtórzonego Prawa 29:23). Kanaan był kiedyś żyzną krainą, niczym ogród Pana, ale stałby się pustkowiem i jałową ziemią, jak od czasu ostatniego zniszczenia przez Rzymian. Morze Sodomy leżało blisko ziemi Izraela, więc Izraelici stale mieli przed oczami ostrzeżenie, jakim była niegodziwość Sodomy. Nie przyjęli jednak tego ostrzeżenia, dlatego mieli stać się jak Sodoma zarówno w grzechu, jak i w zagładzie.

Przyszłe pokolenia miały pytać o przyczynę tego spustoszenia (Księga Powtórzonego Prawa 29:22). Widziałyby, że ich naród stał się przeciwieństwem tego, czym był wcześniej, i zdumiewałyby się, porównując jego dzieje z daną mu obietnicą. Przybysze, okoliczne narody i poszczególni ludzie pytaliby: „Dlaczego Pan tak postąpił z tą ziemią?” (Księga Powtórzonego Prawa 29:24). Ogromne ruiny często wprawiają patrzących w zdumienie (1 Księga Królewska 9:8–9; Księga Jeremiasza 22:8–9). Gdy sąd zaczyna się od domu Bożego, sąsiedzi mają powód do trwogi (Pierwszy List Piotra 4:17).

Pytanie jest wymowne: dlaczego stało się to z tą ziemią, z tą dobrą ziemią, chlubą wszystkich ziem, krainą opływającą w mleko i miód? Szkoda, że tak dobra ziemia została spustoszona. Ale chodzi o coś więcej: to ziemia święta, ziemia Izraela, narodu związanego przymierzem z Bogiem. To ziemia Immanuela, miejsce, gdzie znano Boga i oddawano Mu cześć, a jednak została zniszczona. Nie jest niczym nowym, że Bóg sprowadza niszczący sąd na naród, który zewnętrznie wyznaje wiarę w Niego (Księga Amosa 3:2). Nigdy nie czyni tego bez słusznej przyczyny. Właściwe jest, byśmy o nią pytali, tak aby oddać Bogu chwałę i przyjąć ostrzeżenie dla siebie.

Przyczyna zostaje podana wprost. Wszyscy mieli stwierdzić, że stało się tak, ponieważ porzucili przymierze z Panem, Bogiem swoich ojców (Księga Powtórzonego Prawa 29:25). Bóg nie opuszcza ludzi, zanim oni sami Go nie opuszczą. Ci, którzy odwracają się od Boga swoich ojców, słusznie zostają wygnani z dziedzictwa swoich ojców. Poszli służyć innym bogom (Księga Powtórzonego Prawa 29:26) — bogom, których nie znali i wobec których nie mieli żadnego długu wdzięczności ani obowiązku. Bóg nie dał stworzeń po to, byśmy im służyli, lecz po to, by nam służyły. Nawet dobro, które od nich otrzymywali, było możliwe tylko dzięki Bogu. Dlatego jesteśmy winni siebie Stwórcy, a nie stworzeniom. Z tego powodu Bóg rozgniewał się na nich (Księga Powtórzonego Prawa 29:27) i w gniewie ich wykorzenił (Księga Powtórzonego Prawa 29:28). Choć spustoszenie było przerażające, Pan postąpił sprawiedliwie, co uznaje Księga Daniela 9:11–14.

Prawo Mojżesza pozostawia grzeszników pod przekleństwem i wypędza ich z ziemi Pana. Łaska Chrystusa wobec nawróconych, wierzących grzeszników ponownie osadza ich w ich ziemi i już nigdy nie zostaną z niej wyrwani, bo strzeże ich moc Boga (Księga Amosa 9:15).

Mojżesz kończy proroctwo o odrzuceniu Żydów podobnie, jak później Paweł zamyka swoje nauczanie na ten sam temat, gdy zaczęło się wypełniać proroctwo o odrzuceniu Żydów: „Jakże niezbadane są Boże wyroki i niezgłębione Jego drogi!” (List do Rzymian 11:33). Mojżesz mówi tu: „Rzeczy zakryte należą do Pana, naszego Boga” (Księga Powtórzonego Prawa 29:29). Niektórzy odczytują te słowa jako jedno zdanie: tajemnice Pana, naszego Boga, zostały objawione nam i naszym dzieciom w takim zakresie, w jakim powinniśmy je znać, a z innymi narodami Bóg tak nie postąpił. Lepiej jednak rozumieć je jako dwa zdania.

Po pierwsze, jesteśmy ostrzegani, by nie wnikać w ukryte plany Boga ani nie próbować samodzielnie ich rozstrzygać. Bóg udzielił już pełnej odpowiedzi na pytanie: „Dlaczego Pan tak postąpił z tą ziemią?”. Ta odpowiedź wystarcza, by wykazać, że Bóg postąpił słusznie, i by nas ostrzec. Jeśli jednak ktoś pyta dalej, dlaczego Bóg uczynił tak wiele cudów, by ukształtować ten naród, choć wyraźnie przewidywał jego bunt i upadek, dlaczego nie zapobiegł temu swoją wszechmocną łaską albo co jeszcze zamierza z nim uczynić, to są to pytania, na które nie można odpowiedzieć, więc nie należy ich zadawać. Zuchwałością jest wnikać w tajemnice Bożego panowania lub dociekać spraw, których nie powinniśmy znać (Dzieje Apostolskie 1:7; Ewangelia Jana 21:22; List do Kolosan 2:18).

Po drugie, jesteśmy pouczeni, by wciąż poznawać to, co Bóg objawił. „Rzeczy objawione należą do nas i do naszych dzieci”. Bóg zachował wiele ze swoich zamysłów w tajemnicy, ale objawił dość, by zaspokoić nasze potrzeby i prowadzić nas do zbawienia. Nie odmówił nam niczego, co byłoby dla nas naprawdę dobre do poznania; zachował jedynie to, czego nie byłoby dla nas dobrze wiedzieć.

Powinniśmy sami poznawać te objawione prawdy i przekazywać je naszym dzieciom. Nie tylko wolno nam je zgłębiać — jesteśmy za to odpowiedzialni. Głęboko nas dotyczą. Są zasadami, według których mamy żyć, i obietnicami, którym mamy ufać. Dlatego powinniśmy starannie je poznawać i równie starannie przekazywać je naszym dzieciom.

Cała nasza wiedza powinna prowadzić do działania. Taki jest cel Bożego objawienia: nie po to, by napełniać nas błyskotliwymi pomysłami czy ciekawymi rozmowami dla nas samych i naszych przyjaciół, lecz po to, byśmy wypełniali wszystkie słowa tego prawa i doświadczali błogosławieństwa w tym, co czynimy.