Księga Powtórzonego Prawa 15:1 – znaczenie i zastosowanie

To prawo miało pomagać ubogim dłużnikom, zapewne tym, którzy nie byli w stanie spłacić swoich zobowiązań. Co siódmy rok był rokiem darowania długów. W tym roku ziemia odpoczywała od uprawy, niewolników uwalniano, a pożyczone pieniądze podlegały umorzeniu. Niektórzy sądzą, że oznaczało to jedynie zakaz przymusowego dochodzenia spłaty w tym roku, gdyż ziemia nie wydawała wtedy plonów. Bardziej prawdopodobne wydaje się jednak, że dług anulowano na zawsze, choć z pewnymi ograniczeniami.

Prawo to zdaje się dotyczyć izraelskiego dłużnika, a nie cudzoziemca. Chodziło też zapewne o osobę naprawdę ubogą, która pożyczyła pieniądze na potrzeby rodziny, a nie na interesy czy luksus. Nie oznaczało to, że wierzyciel nigdy nie mógł przyjąć spłaty, gdyby dłużnik później był w stanie ją uregulować. Chodziło o to, że długu nie wolno było dochodzić przymusem prawnym. Jeśli dłużnik lub jego przyjaciele mogli zapłacić, powinien on uczciwie to zrobić, ale nie należało zmuszać go do spłaty za pomocą prawa.

Jednym z powodów ustanowienia tego prawa było uczczenie roku szabatowego, nazwanego rokiem darowania długów ustanowionym przez Pana (Księga Powtórzonego Prawa 15:2). Ten rok należał do Boga, tak jak należał do Niego cotygodniowy szabat, przeznaczony na odpoczynek ludzi, niewolników i zwierząt. Odpoczynek ziemi i darowanie długów uczyły Izraelitów ufać Bożej opiece. Rok ten zapowiadał też łaskę Ewangelii: Bóg ogłasza rok łaski od Pana i uwalnia nas od naszych długów, czyli przebacza nam grzechy. Uczy nas również przebaczać innym, tak jak Bóg przebaczył nam.

Kolejnym powodem było niedopuszczenie do tego, by którykolwiek Izraelita popadł w skrajną biedę, tak aby nie było wśród nich ludzi żyjących w hańbiącym niedostatku (Księga Powtórzonego Prawa 15:4). Bóg chciał chronić godność ich narodu i religii. Obiecał im także błogosławieństwo. Jeśli wypełnią swój obowiązek, Bóg wynagrodzi im straty poniesione przy pomaganiu ubogim dłużnikom. Pobłogosławi ich pracę i pomnoży ich zasoby tak bardzo, że nie odczują braku tego, co darowali.

Pan miał tak obficie im błogosławić, że będą mogli pożyczać innym, nawet wielu narodom (Księga Powtórzonego Prawa 15:6). W ten sposób narody stałyby się od nich zależne, tak jak mówi Pismo: pożyczkobiorca jest sługą pożyczkodawcy (Księga Przysłów 22:7). Możliwość pożyczania innym i brak potrzeby zaciągania pożyczek to Boże dobrodziejstwo. Powinno ono skłaniać do dobrego wykorzystywania tego, co się posiada, aby nie prowokować Boga do zmiany tej sytuacji.

Dalsza część prawa chroni ubogich pożyczkobiorców, aby nie cierpieli z powodu nakazu darowania długów. Ludzie mogliby pomyśleć: „Skoro dług przepadnie w roku darowania, lepiej w ogóle niczego nie pożyczać”. Bóg zakazuje takiego myślenia. Zakłada, że zawsze będą wśród nich ubodzy potrzebujący pomocy (Księga Powtórzonego Prawa 15:7, 11). Nie wszyscy będą żyć w skrajnym ubóstwie, ale wielu nadal będzie potrzebować pożyczki. Zawsze więc znajdzie się miejsce na miłosierdzie.

W takich sytuacjach należało pożyczać lub dawać stosownie do swoich możliwości i potrzeb drugiej osoby. Nie wolno było zamykać serca ani ręki (Księga Powtórzonego Prawa 15:7). Zamknięta ręka często świadczy o zatwardziałym sercu. Gdy serce jest pełne współczucia, prowadzi to do hojnego dawania. Nie należało tylko nieznacznie wyciągać ręki, lecz otworzyć ją szeroko i pożyczyć tyle, by zaspokoić potrzebę (Księga Powtórzonego Prawa 15:8). Czasem uważne udzielenie pożyczki samo w sobie jest formą miłosierdzia: może zachęcić do pracowitości i uczciwości oraz pomóc ubogiej osobie stanąć na nogi.

Ostrzegano też, by zbliżający się rok darowania długów nie powstrzymywał od niesienia pomocy (Księga Powtórzonego Prawa 15:9). Nie wolno było dopuszczać do serca chciwej i nieżyczliwej myśli: „Zbliża się rok darowania, więc nie pożyczę, bo mogę stracić pieniądze”. Jeśli ktoś odmawiał pomocy ubogiemu bratu, ten mógł zawołać do Boga, a odmowa obciążałaby grzechem osobę, która nie udzieliła pomocy. Prawo sięga do serca, a nie tylko do zewnętrznych czynów. Bóg widzi zarówno myśli, jak i uczynki.

Serce, które wypacza dobre prawo Boże, by usprawiedliwić egoizm, jest przewrotne. Ludzi kusiło, by odmówić miłosierdzia polegającego na udzieleniu pożyczki, choć Bóg nakazywał miłosierdzie przez darowanie długów. Trzeba strzec się każdej skrytej myśli, która odciąga od obowiązku albo osłabia w jego wypełnianiu. Kto chce uniknąć grzesznych czynów, powinien także odsuwać od siebie grzeszne myśli.

Gdy pojawia się możliwość pożyczenia komuś z miłością, a nie można w pełni zaufać pożyczkobiorcy, należy zaufać Bogu. Trzeba pożyczać bez nadziei na odzyskanie czegokolwiek w tym życiu, ufając, że Bóg wynagrodzi to przy zmartwychwstaniu sprawiedliwych (Ewangelia Łukasza 6:35; Ewangelia Łukasza 14:14).

To poważna sprawa, gdy ubodzy wołają przeciwko nam, bo Bóg słyszy ich wołanie. Współczując im, rozliczy tych, którzy źle ich traktują. To, co często nazywamy roztropnością, może okazać się grzechem. Osoba, która odmówiła pożyczki z powodu zbliżającego się roku darowania długów, uważała, że postępuje mądrze i że inni pochwalą ją za dbanie o własny interes (Księga Psalmów 49:18). Bóg mówi jednak, że postąpiła niegodziwie i skrzywdziła swego brata. Możemy być pewni, że Bóg sądzi w pełnej prawdzie, a grzech, który On tak nazywa, z pewnością prowadzi do zguby, jeśli człowiek nie okaże skruchy.

Jest tu również nakaz, by dawać z ochotnym sercem i nie odczuwać żalu z powodu dawania (Księga Powtórzonego Prawa 15:10). Nie należy niechętnie rozstawać się z pieniędzmi przeznaczonymi na tak dobry cel ani uważać ich za zmarnowane. Nie należy żałować, że okazuje się dobroć bratu, ani nie ufać Bożej opiece, jak gdyby pieniądze przekazane na pomoc miały przepaść. Zamiast tego radość może dawać świadomość, że przez to, co się posiada, oddaje się cześć Bogu, pomaga drugiej osobie i gromadzi dobrą nagrodę na przyszłość. Należy dawać hojnie, bo Bóg miłuje radosnego dawcę (Drugi List do Koryntian 9:7).

Jest tu także obietnica błogosławieństwa w tym życiu: „Pan, twój Bóg, cię za to pobłogosławi”. Chciwi ludzie twierdzą, że dawanie prowadzi do ruiny, ale radosne okazywanie miłosierdzia przynosi przeciwny skutek. Napełnia spichlerze dostatkiem (Księga Przysłów 3:10), a duszę prawdziwą pociechą (Księga Izajasza 58:10, 11).