Księga Powtórzonego Prawa 14:1 – znaczenie i zastosowanie

Mojżesz przypomina Izraelitom o trzech szczególnych przywilejach, którymi obdarzył ich Bóg. Były one ich chlubą, a zarazem zapowiadały duchowe błogosławieństwa, których Bóg udziela swojemu ludowi w Chrystusie. Pierwszym z nich było wybranie: Bóg wybrał Izraelitów nie ze względu na ich zasługi czy dobre uczynki, lecz dlatego, że chciał ukazać pośród nich bogactwo swojej mocy i łaski. Nie wybrał ich dlatego, że już wcześniej wyróżniali się poświęceniem. Wybrał ich, aby dzięki Jego łasce stali się takim ludem. W ten sam sposób wybrani są wierzący (List do Efezjan 1:4).

Drugim przywilejem było usynowienie, o którym mowa w Księdze Powtórzonego Prawa 14:1. Izraelici byli dziećmi Pana, swojego Boga. Ukształtował ich jako lud i uznał za swoją rodzinę. Byli Mu bliscy, bliżsi niż jakikolwiek inny naród. Izrael nazywany jest synem Boga, Jego pierworodnym, nie dlatego, że Bóg potrzebował dzieci, lecz dlatego, że Izraelici byli jak sieroty i potrzebowali ojca. Każdy Izraelita był prawdziwie dzieckiem Boga, uczestniczącym w Jego naturze, życzliwości, miłości i błogosławieństwie. Jak wielką miłością obdarzył nas Ojciec!

Trzecim przywilejem było uświęcenie, o którym mowa w Księdze Powtórzonego Prawa 14:2. Izraelici byli ludem świętym, oddzielonym dla Boga, poświęconym Jego służbie i przeznaczonym na Jego chwałę. Żyli pod prawem świętym, służyli w świętym przybytku i przestrzegali związanych z nim świętych obrzędów. Na ludzie Bożym spoczywa szczególny obowiązek, by żyć święcie. Jeśli jest święty, zawdzięcza to łasce Boga. Pan oddzielił ten lud dla siebie i przygotował go do służby oraz do radowania się Jego obecnością.

Skoro Bóg tak ich wywyższył, mieli też zachowywać wyraźną odrębność od otaczających ich narodów. Nie wolno im było naśladować zabobonnych obyczajów bałwochwalców i zniżać się do ich poziomu. Septuaginta oddaje te słowa jako nakaz: „Bądźcie dziećmi Pana, waszego Boga”. Oznacza to: postępujcie tak, jak przystoi dzieciom Boga, i nie czyńcie niczego, co przyniosłoby wstyd temu imieniu albo pozbawiło was związanych z nim przywilejów. Szczególnie w dwóch sprawach mieli się wyróżniać.

Po pierwsze, mieli inaczej przeżywać żałobę. Zakaz „nacinania się” obejmuje kilka praktyk. Mógł dotyczyć okaleczania ciała podczas pogrzebów, czy to na znak żalu, czy też po to, by ofiarować własną krew fałszywym bogom. Mógł też zakazywać ran i znaków wykonywanych w ramach kultu bożków, takich jak te, które zadawali sobie prorocy Baala (1 Księga Królewska 18:28), albo tatuowania ciała znakami poświęconymi poszczególnym bóstwom. Byłby to poważny grzech u ludzi, którzy już nosili na ciele znak Pana, Boga JHWH, w postaci obrzezania.

Nie wolno im więc było okaleczać ani oszpecać ciała z jakiegokolwiek powodu. Przypomina to ojca, który mówi dziecku: „Nie rób sobie krzywdy”. Przykazania wzywające nas do wyrzeczeń często mają prosty sens: nie krzywdź siebie. Niekiedy nawet trudne zrządzenia Bożej opatrzności mają nas uchronić przed zrobieniem sobie krzywdy. Odbiera się nam noże, żebyśmy się nimi nie skaleczyli. Ludzie oddzieleni dla Boga nie mogą lekkomyślnie traktować swojego ciała, bo należy ono do Pana i powinno Mu służyć.

Nie mieli też pogrążać się w rozpaczy i niepohamowanym żalu po śmierci bliskich. Nie wolno im było okazywać smutku przez nacinanie ciała ani golenie włosów nad czołem, jak czynili ludzie ogarnięci gniewem lub rozpaczą po zmarłych. Chrześcijanie powinni przeżywać żałobę, ale nie powinni smucić się jak ci, którzy nie mają nadziei (1 List do Tesaloniczan 4:13). Pewien żydowski autor, cytowany przez Ainswortha, rozumiał to prawo jako przestrogę przed nadmiernym żalem po śmierci krewnych. Jeśli umiera ci ojciec, nie masz pogrążać się w niezmierzonym smutku, bo nie zostajesz bez ojca. Nadal masz Ojca, który żyje na wieki: świętego i błogosławionego Boga. Jesteś Jego dzieckiem (Księga Powtórzonego Prawa 14:1). Gdy umiera ojciec niewierzącego, nie ma on ojca, który pomógłby mu w trudzie, bo nazywał kawałek drewna swoim ojcem, a kamień swoją matką (Księga Jeremiasza 2:27). My, którzy ufamy Bogu i pokładamy nadzieję w niebie, powinniśmy podtrzymywać się tą nadzieją w każdym smutku.

Po drugie, Izraelici mieli wyróżniać się tym, co jedzą. Mieli unikać wielu rodzajów mięsa, które były zdrowe i powszechnie jadane przez inne narody, ponieważ uznawano je za nieczyste. Prawo to zostało wcześniej ogłoszone w Księdze Kapłańskiej 11:2, gdzie omówiono je szerzej. Tutaj miało najwyraźniej zaznaczać, że Izraelici są odrębnym ludem. Przepisy żywieniowe sprawiały, że wyróżniali się podczas wspólnych posiłków, i pomagały im nie upodabniać się do bałwochwalczych sąsiadów.

Jeśli chodzi o zwierzęta lądowe, prawo wymienia dokładniej, które gatunki wolno jeść, niż czyni to Księga Kapłańska. Pokazuje to, że Izraelici nie mieli powodu uskarżać się na zakaz jedzenia wieprzowiny, zajęcy i królików, które dziś są powszechnie spożywane. Wolno im było jeść wiele rodzajów mięsa, w tym zwykłe mięso sprzedawane przez rzeźników i wykorzystywane na ofiary, a także dziczyznę, której w Kanaanie było pod dostatkiem: jelenie, sarny i daniele (Księga Powtórzonego Prawa 14:4–5). Tych zwierząt nigdy nie składano na ołtarzu Boga, ale wolno je było podawać przy własnym stole (zob. Księga Powtórzonego Prawa 12:22). Skoro Izraelici mogli swobodnie jeść tak wiele gatunków, podobnie jak Adam mógł jeść owoce z każdego drzewa w ogrodzie, winni byli ci, którzy dla zaspokojenia grzesznego apetytu albo oddania czci bożkom jedli wieprzowinę i podawali w miskach wywar z rzeczy zakazanych (Księga Izajasza 65:4).

W przypadku ryb obowiązywała jedna ogólna zasada: nieczyste i zakazane było wszystko, co nie miało płetw i łusek. Dotyczyło to między innymi skorupiaków, węgorzy i innych stworzeń wodnych, które nie nadawały się do jedzenia (Księga Powtórzonego Prawa 14:9–10). W odniesieniu do ptaków nie podano ogólnej zasady. Wymieniono natomiast konkretne nieczyste gatunki, a niewiele z nich należy do ptaków, które ludzie powszechnie jedzą dzisiaj. Dozwolone było wszystko, czego wyraźnie nie zakazano (Księga Powtórzonego Prawa 14:11–20). Można było jeść wszystkie ptaki uznane za czyste.

Zakazano im także, po pierwsze, jedzenia mięsa zwierzęcia, które padło samo, ponieważ nie spuszczono z niego krwi. Oprócz obrzędowej nieczystości, którą to powodowało (Księga Kapłańska 11:39), takie mięso jest niezdrowe i zwykle jada się je tylko w biedzie. Po drugie, zakazano im gotowania koźlęcia w mleku jego matki. Być może chodziło o powstrzymanie praktyki uznawanej za wyrafinowany przysmak albo o odcięcie się od pogańskich zwyczajów okolicznych narodów.

Parafrazy chaldejskie rozumieją ten zakaz jako zakaz wspólnego spożywania mięsa i mleka. Przy takim odczytaniu obejmowałby on również używanie masła jako sosu do mięsa. Same przepisy żywieniowe wskazują, że dotyczyły wyłącznie Żydów i nie były prawami moralnymi obowiązującymi przez wszystkie czasy. To, czego nie wolno im było jeść, mogli dać cudzoziemcowi mieszkającemu pośród nich, który odwrócił się od bałwochwalstwa, choć nie był obrzezany, albo sprzedać przybyszowi z obcego narodu, który przyjechał do ich kraju w sprawach handlowych, ale się tam nie osiedlił (Księga Powtórzonego Prawa 14:21).

Ta wyraźna odrębność pokazuje, jak szczególnym ludem był Izrael jako lud święty. Ewangelia jasno pokazuje również, że przepisy żywieniowe należą już do przeszłości i nie obowiązują. „Wszelkie stworzenie Boże jest dobre” i niczego nie należy już odrzucać ani uznawać za pospolite i nieczyste (1 List do Tymoteusza 4:4).