Księga Daniela 2:1 – znaczenie i zastosowanie

Najpierw napotykamy trudność dotyczącą daty tych wydarzeń. Czytamy, że miały miejsce w drugim roku panowania Nebukadnesara (Księga Daniela 2:1). Jednak Daniel został uprowadzony do Babilonu w pierwszym roku panowania Nebukadnesara, a przed stawieniem go przed królem miał przejść trzyletnie szkolenie (Księga Daniela 1:5). Jak więc wydarzenia te mogły rozegrać się już w drugim roku?

Można to rozumieć tak: choć szkolenie pozostałych młodzieńców miało trwać trzy lata, Daniel mógł robić tak szybkie postępy, że już po roku rozpoczął służbę. W drugim roku byłby więc już kimś znaczącym. Inni sądzą, że chodzi o drugi rok po tym, jak Nebukadnesar zaczął panować samodzielnie, albo o piąty czy szósty rok od początku jego wspólnych rządów z ojcem. Niektórzy odczytują to sformułowanie jako „w drugim roku”, czyli w drugim roku po tym, jak Daniel i jego przyjaciele stanęli przed królem. Wolę jedno z tych wyjaśnień od poglądu, że wydarzyło się to w trzydziestym szóstym roku panowania Nebukadnesara, po jego podboju Egiptu. Księga Ezechiela pokazuje, że Daniel już dużo wcześniej cieszył się sławą człowieka mądrego i żarliwie się modlącego. Wydarzenie to musiało więc nastąpić na początku panowania Nebukadnesara.

Najpierw zwróćmy uwagę na niepokój Nebukadnesara, który miał sen, a potem go zapomniał (Księga Daniela 2:1). Śniły mu się sny, czyli jeden sen złożony z kilku części albo sen, który wypełniał mu umysł tak, jakby śnił wiele snów. Salomon wspomina o licznych snach, dziwnych i pomieszanych, pełnych rzeczy pozbawionych znaczenia (Księga Koheleta 5:7). Sam sen Nebukadnesara nie był bardziej niezwykły niż wiele zwyczajnych snów, w których ludzie widzą rzeczy odległe od codziennego życia. Wyjątkowe było to, jak mocne wrażenie sen na nim wywarł. Świadczyło to o tym, że pochodził od Boga i miał prorocze znaczenie.

Nawet najwybitniejsi ludzie nie są wolni od trosk, które zakłócają nocny odpoczynek. Często są na nie bardziej narażeni. Człowiek pracujący fizycznie często śpi spokojnie i mocno, a osoba żyjąca w umiarze nie miewa niespokojnych, pomieszanych snów. Bogactwo przynosi własne troski, a nadmiar jedzenia i picia sprawia, że sen staje się niespokojny. Nebukadnesar gnębił lud Boży, Izraela, lecz tutaj to Bóg zaniepokoił jego. Pan, który stworzył duszę, może sprawić, że dosięgnie ją Jego sąd. Król otoczył się strażą, ale nie mogła ona uchronić jego umysłu przed niepokojem.

Nie wiemy, ile ukrytego niepokoju kryje się w ludziach żyjących w przepychu i pozornym komforcie. Patrzymy na ich domy i możemy im zazdrościć, ale gdybyśmy mogli zajrzeć w ich serca, współczulibyśmy im. Całe bogactwo i wszystkie przyjemności, którymi rozporządzał ten potężny król, nie mogły zapewnić mu nawet odrobiny odpoczynku, gdy zaniepokojony umysł odbierał mu sen. Bóg zaś obdarza snem tych, których miłuje, bo znajdują w Nim odpocznienie.

Po drugie, Nebukadnesar wystawił swoich magów i astrologów na próbę, chcąc sprawdzić, czy potrafią powiedzieć, jaki sen zapomniał. Natychmiast kazał im wyjawić, co mu się śniło (Księga Daniela 2:2). Czasem pamiętamy, jakie uczucia wzbudziło w nas jakieś wydarzenie, ale nie pamiętamy jego obrazu. Nie potrafimy powiedzieć, co to było, a jednak wciąż wiemy, jaki miało na nas wpływ. Tak właśnie było w tym przypadku. Sen umknął Nebukadnesarowi z pamięci, ale król był pewien, że rozpozna go, jeśli ktoś opowie mu go ponownie.

Bóg tak to rozporządził, by Daniel, a wraz z nim jego Bóg, dostąpili większej czci. Czasem Bóg realizuje swoje zamiary, wymazując coś z ludzkiej pamięci, podobnie jak realizuje je, wkładając coś w ludzkie serca. Magowie zapewne cieszyli się, że zostali wezwani do królewskiej komnaty. Sądzili, że będą mogli popisać się umiejętnościami i zdobyć uznanie. Król powiedział im tylko, że miał sen (Księga Daniela 2:3).

Odpowiedzieli mu w języku syryjskim, który w tamtych czasach był tym samym co chaldejski, choć dziś oba języki się różnią. Od tego miejsca Daniel również posługuje się tym językiem, czyli odmianą hebrajskiego, z tego samego powodu, dla którego w tym języku zapisano werset 10:11 z Księgi Jeremiasza. Miało to pokazać Chaldejczykom, jak niedorzeczny jest bałwochwalczy kult, oraz prowadzić ich do poznania i czci prawdziwego, żywego Boga. Opowieści w tych rozdziałach zmierzają właśnie w tym kierunku. Natomiast rozdziały ósmy i kolejne, które miały pocieszać Żydów, zostały zapisane w ich własnym języku.

Magowie odpowiedzieli królowi uprzejmie i poprosili, by opowiedział im sen. Z pewnością zapewnili go, że go wyjaśnią (Księga Daniela 2:4). Król zażądał jednak, by najpierw powiedzieli mu, co mu się śniło, ponieważ sam zapomniał sen i nie potrafił go powtórzyć. Jeśli nie będą umieli tego zrobić, wszyscy zostaną skazani na śmierć jako kłamcy i oszuści. Mają zostać poćwiartowani, a ich domy obrócone w gruzy i zamienione w śmietnisko (Księga Daniela 2:5). Jeśli im się powiedzie, otrzymają nagrody i wyższe stanowiska (Księga Daniela 2:6). Wiedzieli, podobnie jak Balaam wiedział o Balaku, że król może obdarzyć ich wielkim uznaniem i nagrodą, której tak pragną ludzie czyniący zło.

Zrobiliby więc wszystko, by zadowolić króla. Jeśli im się nie powiedzie, nie będzie to wynikało ze złej woli, lecz z braku mocy. Bóg tak pokierował tymi wydarzeniami, by upokorzyć babilońskich magów, podobnie jak niegdyś upokorzył magów egipskich. W obu krajach wyśmiewano lud Boży i traktowano go jak kogoś mało znaczącego. W obu też Bóg okazał cześć swojej prawdzie, uciszając tych, którzy się jej sprzeciwiali.

Magowie mieli rację, gdy twierdzili, że król musi opowiedzieć im sen, a dopiero potem można ich winić, jeśli nie potrafią go wyjaśnić (Księga Daniela 2:7). Nieograniczona władza nie słucha jednak rozsądku. Król rozgniewał się, przemówił do nich ostro i bez żadnego uzasadnienia oskarżył ich o celowe ukrywanie odpowiedzi. Zamiast obwiniać ich za brak umiejętności i nieskuteczność ich sztuki, co byłoby słuszne, zarzucił im, że zmyślają kłamstwa i przewrotne słowa, by mówić przed nim.

Jak nierozsądne i niedorzeczne było to oskarżenie! Gdyby magowie twierdzili, że odgadli sen króla, a w rzeczywistości zwodzili go kłamstwami, mógłby słusznie zarzucić im fałsz i oszustwo. Oni jednak otwarcie przyznali, że nie potrafią tego zrobić, a mimo to król potraktował ich tak, jakby próbowali go oszukać. Pokazuje to, jak niemądry bywa niepohamowany gniew i jak łatwo wielcy ludzie uważają, że mogą postępować według własnego uznania, wbrew rozsądkowi, sprawiedliwości i wszelkim słusznym zasadom.

Kiedy magowie prosili, by król opowiedział im sen, ich prośba była rozsądna i uzasadniona. On jednak oskarżył ich o zwlekanie, by zyskać na czasie (Księga Daniela 2:8), aż zmienią się czasy (Księga Daniela 2:9). Mógł sądzić, że czekają, aż minie jego pragnienie poznania odpowiedzi albo aż sam zapomni sen, by potem wymyślić wyjaśnienie i skłonić go, by je przyjął. Obraz snu już zacierał się w jego pamięci, a kiedy całkiem zniknie, nie będzie mógł dowieść, że magowie się mylą. Dlatego zażądał, by natychmiast opowiedzieli mu sen.

Ich prośby na nic się nie zdały. Po pierwsze, powiedzieli, że żaden człowiek na ziemi nie potrafi odtworzyć snu króla (Księga Daniela 2:10). Istnieją sprawdzone sposoby objaśniania snu, jeśli znamy jego treść. Nikt jednak nie odkryje, co komuś się śniło, jeśli nie otrzyma wskazówek. Magowie przyznali, że bogowie mogą ujawnić ludzkie myśli (Księga Amosa 4:13), bo Bóg zna nasze myśli z daleka (Księga Psalmów 139:2): zanim je pomyślimy, gdy nie zwracamy na nie uwagi i nawet wtedy, gdy już o nich zapomnimy.

Ci, którzy potrafią to uczynić, są bogami i nie żyją w ciele (Księga Daniela 2:11). Tylko oni mogą tego dokonać. Ludzie żyją w ciele. Nawet najmądrzejsi i najznakomitsi są ograniczeni słabością cielesnego życia, która utrudnia im pełne poznanie spraw duchowych i ich działania. Bogowie zaś, będąc czystymi duchami, wiedzą, co jest w człowieku. Magowie ujawniają tu zarazem swoją niewiedzę i ograniczoną znajomość prawdy. Mówią o wielu bogach, choć istnieć może tylko jeden nieskończony Bóg. Wyznają jednak coś, czego uczy nawet rozum naturalny: istnieje Bóg, który jest Duchem i doskonale zna ludzkie myśli, czego żaden człowiek nie potrafi.

To wyznanie o pełnej wiedzy Boga wydobywa się z tych bałwochwalców wbrew nim samym. Przynosi Bogu chwałę, a im samym wstyd, bo wiedzieli, że jest Bóg w niebie, przed którym wszystkie serca są otwarte, wszystkie pragnienia znane i żadna tajemnica nie pozostaje ukryta. A jednak modlili się do niemych bożków, które mają oczy, ale nie widzą, i uszy, ale nie słyszą. Po drugie, argumentowali, że żaden król na ziemi nie zażądałby czegoś takiego (Księga Daniela 2:10). Pokazuje to, że przywykli do kontaktów z królami i możnymi, a nie ze zwykłymi ludźmi, i że ich los zależał od woli takich władców. Tymczasem słowo Boże i Ewangelia Chrystusa są przeznaczone dla ubogich.

Królowie i władcy często stawiali swoim poddanym niesprawiedliwe żądania, ale nawet oni uważali, że nikt nigdy nie zażąda czegoś tak nierozsądnego. Liczyli więc, że jego królewski majestat nie będzie się przy tym upierał. Wszystko jednak na nic. Gdy na tronie zasiada gniew, rozum schodzi na dalszy plan. Król był rozgniewany i bardzo wzburzony (Księga Daniela 2:12). Ci, których nie da się przekonać argumentami, często jeszcze bardziej się przez nie rozgoryczają i w gniewie brną dalej w coś, czego nie potrafią uczciwie uzasadnić.

Wtedy zapadł wyrok na wszystkich magów Babilonu. Wydano jeden wyrok dla nich wszystkich (Księga Daniela 2:9), bez żadnych wyjątków. Rozkazano zabić każdego z nich (Księga Daniela 2:13), a wśród skazanych znaleźli się także Daniel i jego przyjaciele, choć nie wiedzieli nic o całej sprawie. Widzimy tu typową niesprawiedliwość władzy absolutnej. Nebukadnesar okazuje się prawdziwym tyranem: wydaje wyrok śmierci, gdy nie potrafi przemówić rozsądnie, i traktuje jak zdrajców ludzi, których jedyną winą było to, że chcieli mu służyć, ale nie potrafili sprostać jego żądaniu.

Widzimy tu również sprawiedliwą karę, która spotkała tych, którzy fałszywie podawali się za ludzi obdarzonych niezwykłymi zdolnościami. Choć wyrok Nebukadnesara był niesprawiedliwy, Bóg pozostał sprawiedliwy. Ci, którzy zwodzili ludzi, twierdząc, że potrafią robić rzeczy, których nie potrafili, zostali teraz skazani na śmierć za to, że nie umieli zrobić tego, czego w rzeczywistości nigdy nie obiecywali.