Księga Amosa 2:1 – znaczenie i zastosowanie

Oto wyrok na Moab, kolejny naród graniczący z Izraelem. Podobnie jak poprzednie narody, zostaje osądzony za „trzy występki, a nawet cztery”. Czwartym grzechem Moabu, tym, który dopełnił miary, było okrucieństwo. Przykład nie dotyczy krzywdy wyrządzonej ludowi Bożemu, lecz człowiekowi podobnemu do samych Moabitów: król Moabu spalił kości króla Edomu na wapno.

Czytamy, że Moab i Edom poszły na wojnę. W jej trakcie król Moabu popadł w rozpacz i gniew, a nawet złożył swojego syna w ofierze całopalnej swojemu bogu (Druga Księga Królewska 3:26, Druga Księga Królewska 3:27). Wydaje się, że później on sam albo jeden z jego następców zemścił się na królu Edomu. Być może pojmał go żywcem i spalił, albo zabił, a potem spalił jego ciało. Mógł też wykopać jego kości, zwłaszcza kości króla, który doprowadził go do tak rozpaczliwej sytuacji, i spalić je na wapno. Być może nawet użył proszku z tych kości do pobielenia ścian i sufitu swojego pałacu, czerpiąc satysfakcję z widoku znaku swojej zemsty.

„Zemsta jest słodsza niż samo życie” — głosi stare przysłowie. Bezcześcić ludzkie ciało to jednak barbarzyństwo, bo sami żyjemy w ciele. Jeszcze bardziej bezsensowne jest znęcanie się nad ciałami zmarłych, a zarazem bezbożne, ponieważ wierzymy w zmartwychwstanie umarłych. Znieważenie ciała króla, którego osobę i imię należy otaczać szczególnym szacunkiem, jest obrazą władzy królewskiej. To przejaw podłości, gdy ludzie depczą martwego lwa, choć za jego życia drżeliby przed nim ze strachu.

Karą Moabu za ten grzech jest śmierć. Ci, którzy postępują okrutnie, sami zostaną potraktowani okrutnie (Księga Amosa 2:2). Moab zginie, a Moabici zostaną zgładzeni mieczem wojny, pośród zgiełku, okrzyków i dźwięku trąby. To potęguje grozę, tak jak ryk lwa zwiększa przerażenie wywołane jego atakiem. „Każda bitwa wojownika odbywa się wśród zgiełku” (Księga Izajasza 9:5).

Sąd dosięga również władcę, który wydał wyrok na kości króla Edomu, nakazując spalić je na wapno. Bóg mówi: „Zgładzę go” (Księga Amosa 2:3). Władca przekona się, że nad nim jest Sędzia. Król, najwyższy sędzia, a także wszyscy niżsi sędziowie i książęta zostaną zgładzeni razem. Zdarza się, że ludzie cierpią z powodu grzechów swoich władców, ale sami władcy nie unikną kary (Księga Jeremiasza 48:47). Taki jest wyrok na Moab.

Juda również graniczy z Izraelem, a teraz, gdy sprawiedliwość dosięga kolejnych narodów, Juda nie zostanie pominięta. Naród ten upodobnił się do pogan i z nimi się wymieszał. Dlatego oskarżenie przeciw Judzie zostaje sformułowane tak samo jak oskarżenia przeciw innym narodom: „Za te występki Judy, a nawet za cztery, nie cofnę kary”. Grzechów Judy jest tyle co grzechów innych narodów, a jej wyrok jest tego samego rodzaju (Księga Jeremiasza 9:26). Kara również będzie taka sama: „Ześlę ogień na Judę” (Księga Amosa 2:5). Choć Juda jest ziemią, na której znany jest Bóg, ogień pochłonie pałace Jerozolimy, mimo że była ona świętym miastem i niegdyś słynęła jako schronienie (Księga Psalmów 48:3).

Grzech zarzucany Judzie różni się od grzechów pozostałych narodów. Tamte narody zostały osądzone za krzywdy wyrządzone ludziom, Judę zaś osądza się za znieważanie Boga (Księga Amosa 2:4). Jej mieszkańcy gardzili Jego prawem, zachowując się tak, jakby nie zasługiwało na uwagę i nie miało żadnej wartości. W ten sposób gardzili mądrością, sprawiedliwością, dobrocią, władzą i panowaniem samego Prawodawcy. Nie przestrzegali też Jego przykazań, pokazując, że naprawdę się o nie nie troszczą i nie mają wobec nich sumienia.

Jednocześnie oddawali cześć rywalom Boga, swoim bożkom, nazwanym tu „kłamstwami”, ponieważ sprowadzały lud na manowce. Bożek jest nauczycielem kłamstwa (Księga Habakuka 2:18). Ludzie, których prowadzi się ku bałwochwalstwu, często popadają też w wiele innych błędów. Jedno kłamstwo rodzi kolejne. Bóg jest nieskończonym i wiecznym Duchem, lecz gdy przez bałwochwalstwo prawdę o Bogu zamienia się w kłamstwo, zagrożone wypaczeniem stają się także wszystkie inne prawdy o Nim. Bożki sprowadziły Judę na manowce, a Bóg sprawiedliwie wydał jej mieszkańców na pastwę silnych złudzeń. Nie usprawiedliwiało ich to, że podążali za tymi samymi kłamstwami co ich przodkowie. Powinni byli wyciągnąć naukę z zagłady tych, którzy żyli przed nimi.

W końcu dochodzimy do słów, które Amos ujrzał w sprawie Izraela. Ostrzeżenia i upomnienia obeszły już okoliczne narody, a teraz zatrzymują się tutaj. Bóg zaczyna od Izraela tak samo jak od pozostałych: „Za trzy występki Izraela, a nawet za cztery, nie cofnę kary”. Skoro wszystkie te narody muszą ponieść karę za swoje grzechy, czy Izrael miałby pozostać bezkarny? Teraz zostają nazwane jego grzechy, a Bóg rozliczy swój lud z nich.

Pierwszym z nich jest wypaczanie sprawiedliwości. Grzech ten obciążał tych, którym powierzono sądy i władzę publiczną, w tym sędziów i urzędników, a także wszystkich, którzy z nimi współdziałali. Nie mieli oporów przed sprzedaniem sprawiedliwego człowieka i jego słusznej sprawy za garść srebra. Wyroki nie zależały już od prawdy o sprawie. Łapówka zawsze przechylała szalę, a sprawiedliwość przypadała temu, kto zaoferował najwięcej.

Sprzedawaliby życie i pracę ubogiego człowieka za parę sandałów, za najmniejszą korzyść, jaką mogli uzyskać. Wystarczyło im dać choćby tyle, a zdradziliby jego sprawę i pozostawili go na łasce ludzi pozbawionych litości. Kto dla jakiejkolwiek korzyści łamie zasady sumienia, z czasem będzie je łamać niemal za nic. Ci, którzy zaczynają od sprzedawania sprawiedliwości za srebro, mogą skończyć na sprzedaniu jej za parę starych sandałów.

Uciskali też ubogich i próbowali czerpać korzyść z ich krzywdy. Pożądali prochu na głowach biednych. Chciwie pochłaniali ubogich i łupili tych, którzy już cierpieli, z głowami posypanymi prochem, jak osieroceni ludzie opłakujący rodziców. Krzywdzili ich, by zagarnąć ich dobytek. Nie zaznawali spokoju, dopóki głowy ubogich nie leżały w prochu, gotowe do podeptania. Możliwe też, że chodzi o to, iż pożądali prochu ziemi, czyli srebra i złota, i wymuszali je na ubogich za pomocą niesprawiedliwych żądań.

Ludzie, którzy bogacą się kosztem innych, popełniają grzech, którego Bóg długo nie będzie pomijał. W ten sposób odmawiają pokornym sprawiedliwości, bo planują krzywdę tych, o których wiedzą, że są łagodni, cierpliwi i gotowi znosić niesprawiedliwość. Pozbawiają ubogich ich praw, wydają przeciw nim niesprawiedliwe wyroki i uniemożliwiają im dochodzenie tego, co słuszne. Im ciszej ludzie znoszą niesprawiedliwość, tym większa jest wina tych, którzy ich krzywdzą, i tym więcej mają powodów, by oczekiwać, że Bóg stanie w ich obronie. „Byłem jak głuchy i nie słyszałem”, a potem: „usłyszysz”.

Do grzechów Izraela należy też odrażająca nieczystość seksualna, nawet kazirodztwo — zbrodnia tak haniebna, że nie wymienia się jej nawet wśród pogan, czyli narodów spoza Izraela (Pierwszy List do Koryntian 5:1). Mężczyzna i jego ojciec mogą współżyć z tą samą młodą kobietą, co jest przerażającym przykładem niepohamowanej żądzy. Gdy ludzie oddali się już uciskowi i wyzyskowi, często pojawia się też tego rodzaju niegodziwość, bo kiedy odrzuca się sprawiedliwość, rzadko zachowuje się skromność. Taki grzech przynosi wstyd religii i jej wyznawaniu, bo zdaje się bezcześcić święte imię Boga i sprawiać, że staje się On znienawidzony wśród narodów.

Izraelici zażywają też wygód dzięki temu, co zdobyli przez ucisk, a zarazem udają, że oddają tym cześć Bogu (Księga Amosa 2:8). Do niesprawiedliwości dodają bałwochwalstwo, a potem próbują zadośćuczynić za swoje krzywdy praktykami religijnymi. Wygodnie spoczywają na ubraniach wziętych w zastaw, choć zgodnie z prawem powinni oddać je jeszcze tej samej nocy (Księga Powtórzonego Prawa 24:12–13). Piją wino kupione za pieniądze zabrane ludziom, których skazali na grzywny i surowe kary, i wydają na przyjemności to, co zdobyli nieuczciwie.

Potem próbują ukryć swój grzech, ucztując przed ołtarzami i pijąc to wino w domu swego boga, w świątyniach, gdzie oddawali cześć cielcom. Zachowują się tak, jakby chcieli uczynić Boga wspólnikiem swoich zbrodni, dzieląc się z Nim zyskiem z krzywd, które wyrządzili. Może to odpowiadać fałszywym bogom, ale prawdziwego Boga nie da się w ten sposób wykpić. Powiedział, że nienawidzi składania ofiar całopalnych z tego, co zdobyto przez rabunek, a służyć Mu można w sposób, który przyjmuje, tylko tym, co zdobyto uczciwie.