Księga Amosa 1:3 – znaczenie i zastosowanie

Słowa Pana wyjaśnia Księga Jeremiasza 12:14, gdzie Bóg występuje przeciwko „wszystkim swoim złym sąsiadom”, którzy naruszają dziedzictwo Jego ludu, Izraela. Damaszek leżał na północ od Izraela, Tyr i Gaza na zachodzie, Edom na południu, a Ammon, wraz z Moabem wspomnianym w następnym rozdziale, na wschodzie. Wszyscy na różne sposoby byli dla Izraela jak ostre ciernie. Bóg staje w obronie swojego ludu.

Bóg postępuje z każdym narodem częściowo tak samo, a częściowo inaczej. Tutaj, podobnie jak w pozostałej części rozdziału, Pan najpierw przedstawia oskarżenie, a potem ogłasza wyrok. Zaczyna od słów: „Tak mówi Pan” — Pan, Bóg Izraela. Te narody mogą odmawiać Mu czci, ale i tak będą musiały odpowiedzieć przed Nim jako Sędzią. Bóg Izraela jest Bogiem całej ziemi, a gdy przemawia, powinny zadrżeć.

Zanim Bóg przez proroka ostrzeże Izraela i Judę, ogłasza wyroki przeciwko narodom, których użył jako narzędzi przeciwko nim. Powinno to powściągnąć pychę Izraela i przynieść pociechę Jego ludowi w trudnym położeniu. Pokazuje, że Bóg nie porzucił swojej sprawy, a Jego lud może nadal mieć nadzieję, że nie utracił Jego przychylności.

Ogólne oskarżenie jest takie samo wobec wszystkich tych narodów. Zarzuca się im „trzy występki i cztery”, co oznacza liczne grzechy, pełnię winy i dojrzałość do zagłady. Wskazuje to również na szczególny grzech wymieniony w każdym przypadku, choć pozostałe grzechy nie zostały wyliczone. Tutaj wskazanym grzechem jest prześladowanie. Każdy z tych narodów zostaje obwiniony o krzywdę wyrządzoną ludowi Bożemu, bo prześladowanie dopełnia miary winy narodu i zostanie dokładnie osądzone.

Ogólny wymiar wyroku jest również taki sam. Ponieważ ich grzech posunął się tak daleko, Bóg nie cofnie już kary. Dał im czas i wielokrotnie oszczędzał, ale teraz nie będzie dalej odwlekał sądu. Wyrok został ogłoszony z Syjonu i nie można go odwołać. Gdy Bóg czeka wystarczająco długo, wyrok w końcu zostaje wykonany.

Bóg zapowiada też, że ześle na nich ogień. Ta zapowiedź powtarza się w odniesieniu do wszystkich wrogich narodów. Ogień oznacza, że Boży sąd rozprzestrzeni się po ich miastach i je pochłonie. Gdy płoną miasta, miasteczka i domy, trzeba dostrzec w tym działanie Boga, bo to On zsyła ogień. Grzech rozpala Jego święty gniew, a ten gniew wznieca ogień.

Następnie osobno wymieniony zostaje Damaszek, główne miasto Syrii. Syria często sprawiała Izraelowi kłopoty. Jej szczególnym grzechem było okrutne traktowanie Gileadczyków, mieszkańców Gileadu, leżącego na wschód od Jordanu. „Młócili Gilead żelaznymi bronami”, co może oznaczać torturowanie ludzi lub zabijanie ich w okrutny sposób, podobnie jak Dawid potraktował Ammonitów (Druga Księga Samuela 12:31). Może to też oznaczać spustoszenie tej ziemi, zdeptanej tak, jak ziarno na klepisku. Ludzie często dopuszczają się zła i niesprawiedliwości. Bóg może przez pewien czas na to pozwalać, ale i tak pociągnie ich za to do odpowiedzialności.

Kara, którą Bóg zapowiada Damaszkowi, została opisana w kilku częściach. Po pierwsze, ogień ogarnie dom Chazaela, syryjskiego króla, który go zbudował, i pochłonie pałace Ben-Hadada, królewskie siedziby władców Syrii. Nawet pałace królewskie nie chronią przed Bożym sądem, niezależnie od tego, jak są bogate i solidnie zbudowane. Po drugie, Bóg mówi, że złamie rygle Damaszku, czyli przełamie obronę miasta i otworzy jego wrogom drogę do środka. To, na czym ludzie polegają dla bezpieczeństwa, może zawieść, gdy nadchodzi Boży sąd.

Po trzecie, ludzie zostaną zniszczeni mieczem. Bóg zapowiada, że zgładzi władcę z równiny Awen, doliny bałwochwalstwa, gdzie w dolinach czczono syryjskich bogów, tak jak w Izraelu oddawano cześć bożkom na wzgórzach. Zgładzi też tego, który dzierży berło w Bet-Eden, domu rozkoszy, miejscu kojarzonym z wygodą i luksusem. Ci, którzy oddawali się bałwochwalstwu, i ci, którzy kochali wygodne życie, upadną razem. Po czwarte, cały naród zostanie uprowadzony do niewoli w Kir, miejscu położonym w kraju Medów. Stało się to około pięćdziesiąt lat później: król Asyrii zdobył Damaszek, uprowadził jego mieszkańców do Kir i zabił Resina za namową Achaza, króla Judy.

Jeśli chodzi o Gazę, miasto Filistynów, które było wówczas głównym miastem tej krainy, jej szczególnym grzechem było uprowadzenie całych grup jeńców z Izraela lub Judy i sprzedanie ich. Niektórzy sądzą, że chodzi o najazd za czasów Jorama, podczas którego Filistyni zabrali jego synów i cały jego dobytek (Druga Księga Kronik 21:17). Inni uważają, że chodzi o ludzi, którzy uciekli do nich po ochronę, gdy Sennacheryb najechał Judę, a Filistyni sprzedali ich Grekom (Księga Joela 3:4-6) albo, jak mówi omawiany tu werset, Edomitom, którzy zawsze byli wrogami ludu Bożego. Nikogo nie oszczędzili, lecz chwytali każdego, kogo mogli, i próbowali, jeśli to możliwe, wymazać imię Izraela (Księga Psalmów 83:4-7).

Karą za to miało być zesłanie przez Boga ognia, który zniszczy pałace Gazy. Zniszczone miały zostać także pozostałe miasta filistyńskie: Aszdod, zwany również Azotem, Aszkelon i Ekron. Bóg doprowadzi ich zagładę do końca, tak jak oni próbowali uprowadzić do niewoli cały Jego lud. Zginie nawet ostatnia resztka ich narodu (Księga Amosa 1:8). Bóg całkowicie zniszczy tych, którzy próbują doszczętnie zniszczyć Jego Kościół i lud.

Jeśli chodzi o Tyr, słynne miasto znane z bogactwa i potęgi, które w praktyce samo stanowiło królestwo, jego szczególnym grzechem było wydanie Edomitom całej grupy jeńców. Oznacza to, że Tyryjczycy sprzedawali Edomitom Izraelitów, którzy uciekli do nich po ochronę, a także innych, którzy wpadli w ich ręce, nie troszcząc się o cierpienie tych ludzi, byle tylko osiągnąć zysk. Postąpili tak wbrew braterskiemu przymierzu, bliskiemu układowi zawartemu między Salomonem a Hiramem, królem Tyru (Pierwsza Księga Królewska 5:12). Ich więź była tak bliska, że Hiram nazywał nawet Salomona swoim bratem (Pierwsza Księga Królewska 9:13). To poważna sprawa, gdy nienawiść niszczy przyjaźń, zwłaszcza braterską.

W zapowiedzi kary dla Tyru nie wymieniono niczego szczególnego poza tym, że jego pałace miały zostać pochłonięte przez ogień. Stało się to, gdy Nabuchodonozor zdobył miasto po trzynastu latach oblężenia. Jego kupcy byli jak książęta, a ich prywatne domy przypominały pałace, lecz ogień potraktował je tak samo jak skromne chaty.

Jeśli chodzi o Edomitów, potomków Ezawa, ich szczególnym grzechem było bezlitosne i nieustępliwe ściganie ludu Bożego oraz nieustanne wykorzystywanie jego słabości (Księga Amosa 1:11). Ścigali swego brata z mieczem, nie tylko dawno temu, gdy król Edomu sprzeciwił się przejściu Izraela przez jego kraj (Księga Liczb 20:18), lecz także później, ilekroć nadarzała się okazja. Nie mieli odwagi stawić Izraelowi czoła w otwartej bitwie, ale gdy inny wróg zmuszał Judę lub Izrael do ucieczki, Edomici przyłączali się do pościgu, atakowali od tyłu i zabijali tych, którzy już byli bliscy śmierci. Jak to często bywa z ludźmi tchórzliwymi, okazywali najwięcej okrucieństwa wtedy, gdy ich przeciwnik był w niekorzystnym położeniu.

Ich złośliwość zniszczyła w nich współczucie. Odrzucili wszelką litość, wyzbyli się ludzkiej czułości i zachowywali się jak drapieżne zwierzęta. Ich gniew rozszarpywał i nie przestawał rozszarpywać. Ich okrucieństwo nigdy nie wydawało się zaspokojone. Nigdy nie uznawali, że przelali już dość izraelskiej krwi, lecz domagali się jej więcej, jak pijawka, która wciąż woła: „Daj, daj”. Nieustannie żywili gniew, przechowując go w sercach, by znów dać mu upust, gdy tylko nadarzy się okazja. Taka wściekłość jest przeklęta. Upodabnia ludzi do diabła, który nieustannie próbuje niszczyć, i odróżnia ich od Boga, który nie chowa gniewu na zawsze.

Złośliwość Edomitów była nienaturalna, bo ścigali własnego brata, którego powinni byli chronić. Była też dziedziczna, jakby przekazana im przez samego Ezawa, który nienawidził Jakuba. Nie osłabił jej upływ czasu ani życzliwe traktowanie ze strony Izraela (Księga Powtórzonego Prawa 2:4), ani wyraźny nakaz Boga dla Izraela: „Nie miej w nienawiści Edomity, bo jest twoim bratem” (Księga Powtórzonego Prawa 23:7).

Kara Edomu nie została szczegółowo opisana. Powiedziano jedynie, że ogień pochłonie jego pałace (Księga Amosa 1:12). Ogień naszego gniewu wobec braci często ściąga na nas ogień Bożego gniewu.

Jeśli chodzi o Ammonitów (Księga Amosa 1:13-15), zobaczmy, jak gwałtownie zwrócili swój gniew przeciwko ludowi Bożemu. Nie tylko cieszyli się z nieszczęść Izraela, jak czytamy w Księdze Ezechiela 25:2 i 25:6, lecz także dopuszczali się okrutnych czynów. Rozcinali brzuchy ciężarnym kobietom z Gileadu. To tak wielka zgroza, że samo słuchanie o niej budzi przerażenie. Chazael dopuścił się podobnego okrucieństwa (Druga Księga Królewska 8:12). Nie była to jedynie brutalna wściekłość, która bez namysłu uderza we wszystkich stojących na drodze, lecz diabelski plan zniszczenia narodu Izraela: zabicia nie tylko tych, którzy już się urodzili, ale i tych, którzy mieli się dopiero narodzić. Było to okrutniejsze niż zbrodnie Egipcjan.

Zrobili to, by poszerzyć swoje granice i zawładnąć Gileadem, tak aby nie pozostał żaden dziedzic, który mógłby się o niego upomnieć lub przeszkadzać im w utrzymaniu go. Czytamy, że Ammonici zajęli Gad, czyli Gilead, fałszywie twierdząc, że Izrael nie ma synów ani dziedziców (Księga Jeremiasza 49:1). Wiemy, jak wielka była wina tych, którzy mówili: „Oto dziedzic. Chodźcie, zabijmy go, a dziedzictwo będzie nasze”. Zobacz, jak często chciwość prowadzi do okrucieństwa i straszliwych czynów popełnianych przez tych, którzy chcą poszerzać własne granice.

Zobacz też, jak gwałtownie zapłonął przeciw nim gniew Boga. Czy Bóg nie powinien karać takich czynów, popełnianych wobec każdego człowieka, a zwłaszcza wobec Jego własnego ludu? Czyż nie powinien się zemścić na takim narodzie? Z pewnością tak. Ogień miał wybuchnąć przy odgłosie bitwy, co oznacza, że to sama wojna miała go rozpalić. Miał to być ogień połączony z mieczem albo huczący płomień, przypominający odgłosy żołnierzy ruszających do walki. Miał też przypominać nawałnicę w dzień wichury: nadchodzącą nagle i z wielką siłą, zagarniającą wszystko na swojej drodze. Albo też nawałnica i wichura miały działać jak miechy, podsycając ogień, by płonął mocniej i rozprzestrzeniał się dalej.

Szczególnie zapowiedziano, że ich król i książęta zostaną razem uprowadzeni do niewoli przez króla Babilonu, niedługo po tym, jak uprowadzono Judę. Pokazuje to, jak Boża opatrzność nieraz obraca ludzką potęgę wniwecz, a właściwie jak czyni to grzech. Królowie stają się jeńcami, a książęta więźniami. Milkom miał zostać uprowadzony do niewoli. Niektórzy rozumieją to jako imię boga Ammonitów, którego nazywali Molochem, czyli „król”. On także, wraz ze swoimi książętami i kapłanami, miał zostać zabrany. Ich bożek nie miał ich ochronić, lecz sam miał pójść z nimi do niewoli.

Ci, którzy przemocą i podstępem poszerzają własne granice, słusznie zostaną z nich wyparci i pozbawieni tego, co zagarnęli. Nie dziwi, że ci, którzy bez skrupułów naruszają prawa innych, nie potrafią się oprzeć, gdy inni naruszają ich prawa.