1 Księga Samuela 31:1 – znaczenie i zastosowanie

Nadszedł dzień odpłaty. Saul musi zdać sprawę z krwi Amalekitów, których grzesznie oszczędził, i kapłanów, których zamordował, popełniając jeszcze większy grzech. Trzeba też policzyć krew Dawida, którą chciał przelać. Nadszedł więc dzień zapowiedziany przez Dawida: Saul wyruszy do bitwy i zginie (Pierwsza Księga Samuela 26:10). Oto sprawiedliwe sądy Boga.

Po pierwsze, Saul widzi, jak wokół niego padają jego żołnierze. Nie wiemy, czy Filistynów było więcej, czy mieli lepsze pozycje albo dowódców, ale najwyraźniej walczyli zacieklej, bo jako pierwsi ruszyli do ataku. Wystąpili przeciw Izraelowi, a Izraelici uciekali i ginęli. Nawet najlepsze oddziały ogarnął zamęt, a wielu żołnierzy poległo, zapewne także ci, których Saul posyłał na poszukiwanie Dawida. Tak więc ludzie, którzy wraz z Saulem uczestniczyli w grzechu, poprzedzili go w upadku i podzielili jego karę.

Po drugie, Saul widzi, jak giną jego synowie. Zwycięscy Filistyni najzacieklej nacierali na króla Izraela i otaczających go ludzi. Trzej synowie Saula prawdopodobnie znajdowali się blisko niego i wszyscy trzej zginęli na jego oczach. Było to dla niego źródłem głębokiego żalu, bo stanowili nadzieję jego rodziny, a zarazem napełniło go strachem: dotąd go chronili, a teraz mógł się spodziewać, że następny będzie on sam. Ich imiona poznajemy później (Pierwsza Księga Samuela 31:2). Szczególnie boli nas, że wśród poległych jest Jonatan, mądry, dzielny i dobry człowiek, przyjaciel Dawida, choć wróg Saula. On także ginie wraz z pozostałymi.

Synowski obowiązek wobec ojca nie pozwalał Jonatanowi zostać w domu ani opuścić pola bitwy po jej rozpoczęciu. Opatrzność zrządziła, że zginął razem z rodziną, choć nie miał udziału w jej winie. Nie sprawdza się tu więc powiedzenie Elifaza, że niewinny nigdy nie ginie (Księga Hioba 4:7). Jak to rozumieć? Bóg dopełniał cierpienia Saula w ostatnich chwilach jego życia i wykonywał sąd nad jego domem. Skoro cała rodzina miała upaść, Jonatan jako jej członek także musiał zginąć.

Bóg uczynił to również po to, by utorować Dawidowi drogę do tronu. Jonatan zapewne chętnie zrzekłby się na jego rzecz wszelkich roszczeń i nie mamy powodu w to wątpić. Wielu ludzi mogło jednak powoływać się na Jonatana, by poprzeć dom Saula, albo przynajmniej wolniej opowiedzieć się po stronie Dawida. Jeśli Isz-Boszet, syn Saula, który pozostał w domu, bo nie nadawał się do walki, miał tylu zwolenników, ilu miałby ich Jonatan? Był ulubieńcem ludu i nigdy nie stracił jego przywiązania. Ci, którzy chcieli króla na wzór innych narodów, mocno popieraliby rodzinę Saula, zwłaszcza gdyby wydawało się, że korona przypadnie Jonatanowi. To jeszcze bardziej utrudniłoby Dawidowi drogę do tronu.

Gdyby Jonatan wykorzystał cały swój wpływ, by wynieść Dawida, ludzie mogliby powiedzieć, że to on uczynił Dawida królem, choć chwała należy się wyłącznie Bogu. To dzieło Pana. Śmierć Jonatana była więc dla Dawida wielkim smutkiem, ale zarazem przyniosła mu dwie korzyści: przypomniała mu, jak kruche jest ludzkie życie, i ułatwiła mu objęcie tronu.

Bóg pokazuje nam tu również, że różnica między pobożnymi a niegodziwymi często ujawnia się w przyszłym świecie, a nie w tym życiu. Wszystkich spotykają podobne rzeczy. Nie możemy oceniać czyjejś duchowej kondycji ani tego, jaki będzie jej wieczny los, na podstawie sposobu, w jaki ta osoba umiera, bo jedno i to samo wydarzenie spotyka zarówno sprawiedliwych, jak i niegodziwych.

Po trzecie, Filistyni ciężko ranią Saula, a on potem odbiera sobie życie. Łucznicy trafiają go strzałami (Pierwsza Księga Samuela 31:3), przez co nie może ani walczyć, ani uciec. To oznaczało, że nieuchronnie wpadłby w ich ręce. Jego zagłada przychodzi stopniowo, potęgując cierpienie: umiera, czując, że umiera. Jest doprowadzony do takiego stanu, że woli zginąć z ręki własnego sługi niż z rąk Filistynów, którzy mogliby go znieważyć, jak wcześniej znieważyli Samsona.

Nieszczęsny człowiek troszczy się jedynie o to, by jego ciało nie dostało się w ręce Filistynów, zamiast oddać duszę Bogu, który ją dał (Księga Koheleta 12:7). Żył w pysze i podejrzliwości i tak samo umarł, będąc ciężarem dla siebie i dla otoczenia. Kto dobrze to rozumie, wie, że wobec wieczności ma niewielkie znaczenie sam sposób śmierci, jeśli po śmierci wszystko jest w porządku. Naprawdę nieszczęśliwi są ci, których dusza jest pełna goryczy i którzy pragną śmierci, lecz ona nie nadchodzi (Księga Hioba 3:20-21). Szczególnie ci, którzy jak Judasz zwątpili w Boże miłosierdzie i rzucają się w piekło, które na nich czeka, by uciec przed piekłem we własnym wnętrzu.

Gdy Saul nie zdołał nakłonić swego sługi, by go zabił, sam odebrał sobie życie, sądząc, że uniknie hańby. Popełnił jednak straszny grzech i na zawsze splamił swoje imię jako samobójca. Jonatan otrzymał śmiertelną ranę od Filistynów i zginął dzielnie w boju, na polu chwały. Saul natomiast umarł jak głupiec i tchórz: pyszny głupiec i podstępny tchórz. Umarł jak człowiek bez bojaźni Bożej, bez nadziei pokładanej w Bogu, bez rozsądku godnego człowieka i bez wiary, jakiej należałoby oczekiwać od Izraelity — nie mówiąc już o godności księcia czy odwadze żołnierza. Módlmy się wszyscy: „Panie, nie dopuść, byśmy ulegli tej pokusie”.

Jego giermek odmówił przebicia go mieczem i postąpił słusznie. Żaden sługa nie powinien ulegać zachciankom ani namiętnościom swego pana. Bał się, choć nie samej śmierci, skoro Saul tak chętnie ku niej zmierzał. Wygląda raczej na to, że darzył króla takim szacunkiem, iż nie potrafił podnieść na niego ręki. Być może obawiał się też, że zadrży mu ręka, zrani Saula tylko częściowo i jeszcze spotęguje jego cierpienie.

Po czwarte, giermek Saula nie chciał go zabić, ale nie odmówił śmierci razem z nim. Sam również padł na swój miecz (Pierwsza Księga Samuela 31:5). To jeszcze pogorszyło śmierć Saula, bo przez swój niegodziwy przykład samobójstwa pociągnął sługę do tego samego grzechu i nie zginął sam w swoim występku. Żydzi twierdzą, że giermkiem Saula był Doeg, któremu Saul powierzył tę godność za zabicie kapłanów. Jeśli tak było, przemoc rzeczywiście obróciła się przeciw jego własnej głowie. Dawid zapowiedział, że Bóg doszczętnie zgładzi Doega (Księga Psalmów 52:5).

Po piąte, klęska wojska Saula pogrążyła cały kraj w zamęcie. Mieszkańcy pobliskich miast po drugiej stronie Jordanu uciekli, a Filistyni na pewien czas zajęli te miejsca, dopóki sytuacja w Izraelu się nie ustabilizowała (Pierwsza Księga Samuela 31:7). Niegodziwość Saula doprowadziła kraj do tak opłakanego stanu, że mógł pozostać w rękach nieobrzezanych, gdyby Bóg nie wzbudził Dawida, by odbudował jego zburzone mury.

Zobaczmy, jakiego króla otrzymali ci, którzy odrzucili Boga i Samuela. Oni sami również nadal czynili zło, jak można się obawiać, naśladując Saula. Dlatego zarówno oni, jak i ich król zostali zgładzeni, zgodnie z wcześniejszym ostrzeżeniem proroka (Pierwsza Księga Samuela 12:25). Do tej lekcji powraca znacznie później Księga Ozeasza 13:10-11. Bóg pyta tam Izraelitów: „Gdzie są teraz wasi królowie, o których prosiliście, mówiąc: «Daj nam króla i książąt»? Dałem wam króla w gniewie i odebrałem go w zapalczywości”. Innymi słowy, Saul był dla ludu ciężarem za życia i po śmierci, a po takim wyborze nie można było oczekiwać niczego lepszego.